Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

899. Հինգհարիւրեակի Վերջը

Նկատողութեան արժանի պարագայ մըն է, Հայոց 532 թուականին լրանալը 1084 փետրուար 28ին, որով կը փակուէր 532 Յուլիս 11ին սկսած հինգհարիւրեակը (§ 385)։ Սակայն աչքի զարնող տարբերութիւն մը երեւան կու գար հայոց տոմարին եւ Յուլեան տոմարին մէջ, որովհետեւ 532 տարիներու շրջանը Հայերու համար 133 օր առաջ կը լրանար Փետրուար 28ին, մինչ Յուլեան տոմարով պէտք էր լրանար Յուլիս 11ին։ Տարբերութեան պատճառը Հայոց շարժական տոմարին միակերպ 365 օրով տարիներ ունենալն էր, տասներկու ամիսներ 30 օրով եւ 5 օր աւելեաց, առանց նահանջ տարիներուն օր մը աւելի հաշուելու, որով չորս տարին օր մը եւ 532 տարիներու մէջ ճիշդ 133 օր ետ մնացած կամ նահանջած կ՚ըլլար։ Այդ տարբերութեան հետեւանքով Հայեր չէին կրնար այլեւս առաջին հինգհարիւրեակի նաւասարդի ամանորը բոլորովին տարբեր օրերու վրայ պիտի իյնար, եւ երբ առաջին հինգհարիւրեակը Յուլիս 11էն մինչեւ Փետրուար 28 ետեւ ինկած էր, երկրորդ հինգհարիւրեակին մէջ Փետրուար 29էն դէպ ետեւ մինչեւ Հոկտեմբեր 18 պիտի յետաձգուէր, եւ զատիկին եւ ուրիշ տօներուն օրերը բոլորովին տարբեր հայկական ամսաթիւներուն վրայ պիտի իյնային։ Տոմարի նորոգութեան ատեն եղած աշխատութեանց մանրամասնութիւնները չունինք (§ 384), բայց շատ հաւանական է ըսել թէ Աթանաս Տարոնեցին ամբողջ 532 տարիներու շրջանին համար, հայկական տոմարով տօներու ցուցակ մը կազմած ըլլայ, որ երբոր 1084 Փետրուար 28ին կը վերջանար, հնար չէր այլ եւս նոյն ցուցակէն օգտուիլ, եւ գլուխը դառնալով նորէն կրկնել, ինչ որ հինգհարիւրեակին հիմն էր, եւ ինչ որ Յուլեան տոմարով իսկապէս պիտի գործադրուէր։ Այդ տոմարական տագնապին լուծումը տուողը եղաւ Յովհաննէս Սարկաւագ վարդապետ, բնիկ Փառւսոսցի, քահանայի որդի, Հաղբատու վանքին առաջնորդ, ուր օծուած էր Բարսեղ կաթողիկոս, եւ հետեաբար ծանօթ անձնաւորութիւն մը։ Ոչ ոք բացատրած է Յովհաննէսի տրուած Սարկաւագ մակդիր անունին պատճառը, բայց անյարամար չէր ըլլար կարծել, թէ իր կանծահաս ուսմանց ընդարձակ հմտութեանց պատճառով, սարկաւագութեան ատենէն վարդապետական պաշտօն վարած, եւ նոյն իսկ վարդապետական աստիճան ալ ստացած ըլլայ։ Սարկաւագ Վարդապետ կոչուած է մեծիմաստն գիտութեամբ քան զյոլովս եւ հանճարեղն յամենայնի, որով կարողագոյն եւ արժանաւորագոյն անձը նկատուեցաւ տոմարական տագնապին լուծումը տալու, եւ իրօք ալ յաջողեցաւ, եւ զբազմաց փափքելին եւ ոչ ձիենհաս, զհաստատ եւ զանշարժ տոմարն կարգեաց Հայոց, փոխանակ շարժականին եւ անհաստատնոյն (ԿԻՐ. 64)։

« 898. Պապին Նամակը   |   900. Սարկաւագադիր Տոմարը »
© Gratun.org