Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

900. Սարկաւագադիր Տոմարը

Սարկաւագին ըրածը ոչ նոր գիւտ էր, եւ ոչ ալ դժուարին գործ, բաւական էր Յուլեան տոմարին հաստատուած դրութիւնը ընդունիլ, իւրաքանչիւր չորրորդ տարին օր մը յաւելուլ, չորս տարիներու քառորդ օրերը գումարելով, եւ 365 օրը 366ի բարձրացնել։ Այդ տարները մենք տակաւին նահանջ կը կոչենք, հիմնուելով հին հայկական տոմարին՝ չորրոդ տարիներուն օր մը ետեւ նահանջելուն վրայ, մինչեւ օր մը աւելցնելով ոչ նահանջ ըրած, այլ յառաջ անցած եւ նահանջը դարմանած կ՚ըլլանք։ Սարկաւագադիր տոմարը, Մովսէս կաթողիկոսի եւ Աթանաս Տարոնեցիի ձեռքով նորոգուած տոմարէն ուրիշ տարբերութիւն չունի, բայց եթէ իւրաքանչիւր չորրորդ տարին 366 օրերու բարձրացնել, աւելեաց 5 օրերը 6ի վերածելով։ Միանգամայն այնպէս իմն կարգադրելով, որ ամանորը այսինքն մաւասարդի 1ը անխախտ կերպով Յուլեան տոմարին Օգոստոս 11ին պատասծանէ։ Հինգհարիւրեակի լրման 1084 տարին, նահանջ տարի մըն էր Յուլեան տոմարով, եւ ամանորն ալ ճիշդ ու ճիշդ Փետրուար 29 նահանջ օրուան վրայ կ՚իյնար, եւ այդ տարիէն սկսաւ Հայոց սարկաւագադիր կամ անշարժ տոմարը. բայց չենք գիտեր թէ ինչ ձեւով նաւասարդի 1ը Փետրուար 19էն մինչեւ Օգոստոս 11 տարին. ինչ որ հիմն էր Հայկայ շրջան կոչուած 1460 տարիներու դրութեան։ Սարկաւագ վարդապետ անշուշտ ամբողջ հինգհարիւրեակի շրջանը կազմած կ՚ըլլայ, որ պիտի կարենար այլեւս անխախտ կերպով նորոգուիլ, երբ որ երկրորդ հինգհարիւրեակն ալ լրանար 1616ին։ Գրչագիրէ մը յառաջ բերուած է Սարկաւագադիր տոմարին համեմատ տօներուն եւ եղանակներուն հաստատուն ցուցակը, ուր ՇԼԴ թուականը (ՀԻՆ. 608), պէտք ՇԼԳ կարդալ։ Միշտ նմանաձեւ թուատառերու շփոթութեան խնդիրն է։ Այս է պատմիչին ալ ըսածը, արար զմիաբանութիւն ամենայն ազգաց տոմարին ընդ Հայոց (ԿԻՐ. 64)։ Սարկաւագ իբրեւ գիտնական վարդապետ եւ իբրեւ Հաղբատայ առաջնորդ, ազգին վրայ իշխանական հեղինակութիւն չունէր, որ նոր տոմարը պարտաւորիչ կերպով հաստատէր, եւ պատմութեանց մէջ երբեք յիշուած չէ, որ եթէ ոչ Վկայասէր, գոնէ Բարսեղ պաշտօնական գործողութիւն մը ըրած ըլլայ այդ մասին, ինչպէս ըրած էր Մովսէս Եղիվարդեցին իր ժամանակին։ Սակայն անհնար է որ Բարսեղ որեւէ գործակցութիւն ունեցած չըլլայ։ Գուցէ գործը Վկայասէրին ներկայացուցին, իսկ նա պաշտօնական հրամանը զանց ըրաւ։ Ասկէ առաջ պատմութեանս մէջ բոլոր ամսաթիւերը շարժական տոմարով կը հաշուէինք, բայց ասկէ ետքը խառն կիրառութիւն մը կը գտնենք, եւ երկու տոմարները միասին կը շարունակեն, շարժականը շատ առիթներու մէջ գործածուած կը գտնուի իբր քաղաքական տոմար, անշարժն ալ կը յիշուի, աւելի եկեղեցական կիրառութեան մէջ։ Օրինակ իմն, Վանական վարդապետի մահուան թւականը գրուած է ըստ նոր եղանակի ճշմարտութեան, այսինքն ըստ Սարկաւագադիր տոմարի, յարեգ ամսոյ տասն, եւ յութեւտասն մարտի ըստ Հռոմայեցւոց (ԿԻՐ. 199. ՀԻՆ. 733), որ օր Յայսմաւուրք կը դնէ կիւրեղ Երուսաղէմացիին եւ Որենդէս վկային յիշատակը (ՅԱՍ. Ա 123)։

« 899. Հինգհարիւրեակի Վերջը   |   901. Փիլարտոսի Վերջին Օրերը »
© Gratun.org