Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

901. Փիլարտոսի Վերջին Օրերը

Պատմական եղելութեանց դառնալով, եւ միայն եկեղեցական պատմութեան հետ սերտ կապակցութիւն ունեցող կէտերուն մէջ ամփոփուելով, Փիլարտոս միայն կը մնայ մեր դիմաց, իբրեւ Հայ իշխանութիւն մը, քանի որ Սեբաստիոյ եւ Պիզուի եւ Ծամնդաւի իշխաններուն անուններն ալ չեն յիշուիր այլեւս (§ 895)։ Կարծէս թէ ամենայն ինչ Փիլարտոսի յաջող կ՚երթար այդ միջոցին։ Անտիոքի մէջ Յունաց կողմէն դուքս կամ կուսակալ էր Վասակ Պահլաւունի, Մագիստրոսի որդին եւ Վկայասէրին երէց եղբայրը, եւ խաղաղութեամբ կը կառավարէր, բայց չենք գիտեր ինչ պատճառով, Յոյներու մէջ ատելութիւն մը կը ծագի Հայ իշխանին դէմ, եւ երկու զինուորականներ խնդրագիր մը մատուցանելու ձեւով Վասակին կը մօտենան, երբ Անտիոքի շուկային փողոցէն կ՚անցնէր, եւ երբ սա ձիէն կը ծռի թուղթը առնելու համար, ուրագով յաջամէջսն զարնելով, այնտեղ կը սպաննեն։ Վասակի հետ գտնուող հայագունդը եւ Հայ պաշտօնեաները Յոյներէ վրէժ լուծելու համար Փիլարտոսը հրաւիրեցին, որ եկաւ ու բռնակլեցաւ ի վերայ Անտիոքայ, եւ Հաստատներու գունդը, ուսկից էին Վասակի սպաննողները ամբողջաբար կոտորեց 700 հոգի (ՈՒՌ. 257)։ Այդ եղելութիւնը տեղի կ՚ունենայ 1077ին։ Վեց տարիի չափ ետքը 1083ին, Ուռհայ կամ Եդեսիա ալ Փիլարտոսի իշխանութեան ներքեւ կ՚իյնայ։ Ուռհայի Հայ իշխանին, Վասիլ Ապուքապեանի յաջորդած էր Սմբատ, որուն դէմ կ՚ելլէ Առջուկ անուն իշխան մը, եւ յաջողելու համար Փիլարտոսի կը դիմէ, բայց Փիլարտոս ինքն կը գրաւէ քաղաքը, եւ թէ Սմբատ եւ թէ Առջուկ կը բանտարկէ, եւ կը սպաննէ իրենց պարագաներով՝ վասն չար բարուցն իւրոց (ՈՒՌ. 269)։ Բարց կարծես թէ Փիլարտոսի բախտը գագաթնակէտին հասնելէ ետքը սկսաւ նուաղիլ։ Սուլիման կամ Սուլէյման անուն Եգիպտացի ամիրայ մը Անտիոքը, եւ Ասորիքը եւ Կիլիկիան գրաւեց Փիլարտոսի ձեռքէն (ՈՒՌ. 270)։ Պոլտաճի անուն ամիրայ մըն ալ, Ջահան գաւառը գրաւեց, որուն մէջ էր Հոնի, որով Թէոդորոս Ալախօսիկը Փիլարտոսի սահմաններէն դուրս մնաց։ Փիլարտոս իր կաթողիկոսը իրեն մօտ հրաւիրեց, եւ երբ Թէոդորոս ընդդիմացաւ, մտածեց նոր կաթողիկոս մը հաստատել իրեն մօտ։ Յովհաննէս արքեպիսկոպոսն սրբոյ Աստուածածնին պատկերին, հաւանաբար Կարմիր Լերան առաջնորդը, յանձն չառաւ Փիլարտոսի առաջարկը, բայց Պօղոս հայր սրբոյ նշանին Վարագայ հաւանեցաւ, եւ կաթողիկոս ձեռանդրուեցաւ Մարաշի մէջ 1085ին, հրամանաւ եւ կամօք Փիլարտոսի, եւ ոչ Աստուծոյ (ՈՒՌ. 275)։ Քիչ ետք ահագին պատերազմ բացուեցաւ երկու սուլտանութեանց մէջ, Դդուշ Ալփասլանի որդին եւ Մելիքշահի եղբայրը, յարձակեցաւ Սուլիմանի դէմ, որ Եգիպտոսի սուլտանութեան իշխանութիւնը ընդարձակած էր, Դդուշ յաղթական մնաց, բայց Փիլարտոսի կացութիւնն ալ վտանգուեցաւ։ Մտածեց Մելիքշահին ներկայանալով նոր ոյժ ստանալ, եւ բազում գանձս ոսկւոյ եւ արծաթոյ եւ ազնիւ ձիս եւ ջորիս, հանդերձս երեւելի եւ պայծառս տանելով, եւ Ուռհայի մէջ իր տեղը Պարակամանոս անուն մէկը փոխանորդ թողլով Պարսկաստան մեկնեցաւ 1086ին։ Սակայն Պարսումա անուն իշխան մը ապստամբեցաւ, եւ Պարակամանոսը սպանեցաւ, եւ Մելիքշահ Փիլարտոսը այդ գործին պատասխանատու նկատելով ընկեց յերեսաց եւ ի փառաց իւրոց։ Փիլարտոս յամենայն դիմոց յուսահատեալ, Մելիքշահի նորէն հաճելի ըլլալու համար եղեւ ուրացող Քրիստոսի, բայց ակնկալութիւնը չիրագործուեցաւ, կարցաւ, կարծէր այնու փառաւորիլ ի Պարսից, զոր ոչ փառաւորեցաւ (ՈՒՌ. 282), անշուք կնքեց իր կեանքը։ Ուրացութիւնը 1087ին կ՚իյնայ, իսկ մահը դժուար է ճշդել։

« 900. Սարկաւագադիր Տոմարը   |   902. Վեց Կաթողիկոսներ »
© Gratun.org