Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

903. Վկայասէրի Ընթացքը

Դիտելու պարագայ մըն ալ Վկայասէրի այդ միջոցին ուր գտնուիլն է։ Ընդհանրապէս Եգիպտոս եղած ըլլալ կ՚ենթադրուի քանի որ գրուած կը գտնենք, տէր Վահրամ յԵգիպտոս (ՈՒՌ. 276). տէր Գրիգորիսն որ եւ Վահրամն յԵգիպտոս (ԿԻՐ. 57). տէր Վահրամ, տէր Գրիգորիս յԵգիպտոս (ՍԱՄ. 118) եւ կաթողիկոս երկու յԵգիպտոս (ՈՒՌ. 279)։ Սակայն այդ վկայութիւնները որչափ եւ Վկայասէրի Եգիպտոս գացած ըլլալուն համար բացայայտ, սակայն չեն ճշդէր, թէ որ թուականին այնտեղ եղած է, որովհետեւ հնար չէ ըսել, թէ Վկայասէր շարունակ Եգիպտոս ապրած ըլլայ, ինչ որ բառական իմաստով կրնար քաղուիլ յառաջ բերուած կտորներէն։ Շնորհալին Վկայասէրի Եգիպտոս երթալը եւ Գրիգոր քեռորդին ձեռնագրելը յիշելէն ետք, բացայայտ կը գրէ, ուստի մեծի հովուին դարձեալ, գալ յարեւելս խորհեցեալ, ինքն ի նոյեան լաստին ելեալ, յերկիր ուղիղ առաջնորդեալ զօթեւանօք զանց արարեալ, մինչ ի Տարւոս լեառըն հասեալ, անդ որ սրբոցն բնակք եղեալ, ի Սեաւ մթին Լեառն անուանեալ, ուր են հոգիք լուսաւորեալ, եւ ընդ նոսին յար խօսակցեալ (ՉԱՓ. 548)։ Այս գրելէն ետքը մէյ մըն ալ Եգիպտոս գացած ըլլաը չի յիշեր։ Ասոր հետ մէկտեղ չենք ալ պնդեր, թէ Վկայասէր հաստատուն կերպով Սեաւ-Լեռան մէջ մնացած ըլլայ, որովհետեւ, իրեն համար գրած է նոյն Շնորհալին. ժառանգութիւն ոչ ստացեալ, ոչ ի միուն վայրի բնակեալ, պանդխտաբար յերկրի շրջեալ, զքաղցեալ հոգիսըն կերակրեալ (ՉԱՓ. 546)։ Առաջին առմամբ Վկայասէրի այդ կեանքը, գրական եւ ճգնաւորական եւ առաքելական առաւելութիւն մը կը կարծուի, անփառասէր ձգտումներու յայտարար եւ գեղեցիկ իղձերու հետեւանք։ Սակայն երբոր կը կարդանք կաթողիկոսական աթոռին պառակտումները, հայրապետական ազդեցութեան նուազիլը, եկեղեցական նուիրապետութեան անշքանալը, ոչ հրամանաւն Աստուծոյ, կամ արժանաւորութեամբ կամ ընտրութեամբ, այլ զօրութեամբ եւ կարողութեամբ եւ բարձրագոյն իշխանութեամբ եղած ձեռնադրութիւնները, զեղծումներուն անարգել կերպով ընդարձակուիլը (ՈՒՌ. 276), չենք կրնար չդիտել, որ այդ ամէն անկարգութիւն տեղի չէին ունենար, եթէ Վկայասէրը կաթողիկոսի անունին հետ գործն ալ ստանձնած ըլլար։ Իրեն չէին պակսեր ոչ ուսում եւ հմտութիւն, ոչ կարողութիւն եւ փորձառութիւն, եւ ոչ ազդեցութիւն եւ համակրութիւն, եւ կրնար տէր կանգնիլ այն հօտին, որուն հովիւ կոչուեցաւ, պաշտպան ըլլալ ժողովուրդին որ իրեն յանձնուեցաւ, եւ իրապէս, հայրապետութիւն վարել այն աթոռին վրայ որուն բարձրացաւ։ Պատմագիրները շատ գովեսներով կը դրուատեն Վկայասէրի առաքինութիւնը, եւ կը բարձրացնեն անոր անունը, մենք ալ նպատակ չունինք հակառակը պնդել, միայն թէ իբր պատմութիւն հետազօտող եւ կշռադատ, չենք կրնար լռել ինչ որ մեր տեսութեամբ տրամաբանական եզրակացութիւնն է ստոյգ եղելութեանց։

« 902. Վեց Կաթողիկոսներ   |   904. Բարսեղի Գործերը »
© Gratun.org