Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

904. Բարսեղի Գործերը

Այդ շփոթ կացութեան մէջ Բարսեղն էր միայն, որ իրաւ հայրապետական պաշտօն կը վարէր, իր հօտին հոգածութիւնն ունէր, եւ անոր ներքին եւ արտաքին պէտքերը լրացնելու կ՚աշխատէր։ Որչափ ալ շատ ընդարձակ չէր իր իրաւասութեան սահմանը, սակայն իր մօրեղբօր բարեացակամութենէն օգտուելով, եւ անոր ձեռնթափ վիճակին դատարկը լրացնել փափքելով, համարձակ կ՚ընդլայնէր իր ձեռնարկները, այնպէս որ իրականութենէ հեռու չեն անոնք, որոնք Բարսեղւ իբր բուն կաթողիկոս կը նկատեն։ մելիքշահ Եգիպտացւոց յարձակումներէն գրգռուած, ահեղ բանակով եւ անձամբ արշաւանք մը կը կազմէր դէպ Ասորիք, յաղթական յառաջխաղացութեամբ կը գրաւէր Անտիոքն ու Բերիան ու Եդեսիան, եւ Միջերկրականի մէջ ձիով իւրով մտեալ եւ սուրը ջուրին մխելով կը գոչէր. Ահա տիրել ինձ երետ Աստուած ի ծովէն Պարսից մինչեւ ի ծովս այս (ՈՒՌ. 283)։ Բարսեղ, որ Մելիքշահի իշխանութեան ներքեւ համախմբած կը գտնէր Հայութեան մեծամասնութիւնը, տեսնելով անոր ամիրաներուն տարբեր վարմունքները Հայոց նկատմամբ, չար եւ շուն եւ խռովարար, եւ ոմն բարի եւ խաղաղարար եւ քաղցր (ՈՒՌ. 284), մտածեց անձամբ ներկայանալ սուլտանին, եւ ընդհանուր հրամաններ ստանալ։ Ուստի առեալ ընդ իւր իբրեւ բիւրս ոսկւոյ եւ արծաթայ եւ դիպակաց, Պարսկաստան ուղեւորեցաւ հանդերձ ազատօք եւ եպիսկոպոսօք եւ քահանայիւք, միանգամայն առեալ վարդապետ զհետ իւր, որոյ անունը չէ յիշուած։ Մելիքշահ ամէն պատիւ ցուցուց եւ բոլոր առաջարկները ընդունեցաւ, հարկատուութենէ ազատեավ զամենայն եկեղեցիս եւ զվանօրայս եւ զքահանայս, եւ պաշտօնական կերպով գիր ազատութեան ալ տուաւ, եւ այնպէս հրովարտակօք եւ մեծարանօք արձակեաց կաթողիկոսը, որուն կ՚ընկերնային արք փառաւորք ի սուլտանէն (ՈՒՌ. 290), շնարհուած ապահարկութիւնները գործադրել տալու եւ Բարսեղի իշխանութիւնը զօրացնելու համար։ Անշուշտ Բարսեղ ուղիղ Անի դարձած պիտի ըլլայ, այնտեղէն սկսելով իր ստացած հրամանները գործադրել տալ։ Անկէ եկաւ Հոնի, ուր Թէոդորոս Ալախօսիկ իբր կաթողիկոս կը նստէր, զայն ընկենոյր յաթոռոյն, եւ աստիճանէն կը զրկէր առեալ ի նմանէ զքօղն եւ զգաւազանն եւ զսուրբ նշանն տեառն Պետրոսի (ՈՒՌ. 291), զորս ատենին Վկայասէրը յղած էր Թէոդորոսի նախորդ Սարգիսին (§ 892)։ Թէոդորոս 5 տարի եւս ապրեցաւ եւ մեռաւ 1095ին (ՈՒՌ. 305)։ Իսկ մարաշի Պօղոսին դէմ ոյժ ցուցնելու պէտք չեղաւ, որովհետեւ նա ինքն Պօղոս, որ էր այր սուրբ եւ առաքինի, տեսնելով որ իր կաթողիկոսութիւնը ընդ հակառակս էր եւ ոչ ուղղապէս, եւ ոչ լինէր ընդունելի առ հաւատացեալսն Քրիստոսի, կաթողիկոսին օծումն ընդունելէն յետ սակաւ ինչ աւուրց, ի բաց թողեալ զաթոռն կամաւորապէս կը հրաժարէր (ՈՒՌ. 275), եւ առանձնացած կ՚ապրէր, եւ կեանքն ալ չէր երկարեր, ու 1093ին կը վախճանէր։ Գէորգ Լոռեցիին անունը չի յիշուիր այլեւ, որով կրնանք հետեւցնել թէ արդէն մեռած պիտի ըլլայ։ Եգիպտոսի Գրիգորին կաթողիկոսութիւնը անուանական բան մըն էր, եւ ինքն միշտ հնազանդ էր յաթոռն սրբոյն Գրիգորի (ԿԻՐ. 55)։ Աղուանիցը մասնաւոր եւ օրինաւոր աթոռ էր։ Իսկ Աղթամարինը պաշտօնապէս հռչակուած բան մը չէր, որով բոլոր բաժանեալ կաթողիկոսութիւնները ջնջուած կ՚ըլլային, եւ համարձակ կրնար ասել պատմիչը, թէ Բարսեղ արար միահեծան զհայրապետութիւնն իւր (ՈՒՌ. 291), բայց մեր տեսութեամբ, ոչ իւր սեփական հայրապետութիւնը, որովհետեւ Վկայասէր կենդանի էր եւ աստիճանը կը պահէր, եւ Բարսեղ իբրեւ լիազօր աթոռակից կը գործէր։ Այդ եղելութեանց թուականն է 1090 տարին։

« 903. Վկայասէրի Ընթացքը   |   905. Կիլիկեան Իշխաններ »
© Gratun.org