Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

907. Խաչակիրներ և Հայեր

Հայազգի իշխանութիւններ՝ որ Խաչակիրներու անցած կողմերը կը գտնուէին, յանկարծ ուրախութեամբ եւ յուսադրութեամբ համակուեցան, իրենց ազատութեան օրերը հասած կարծելով, իսկ Խաչակիրներ ալ մեծ գոհունակութեամբ ողջունեցին իրենց ճամբուն վրայ եղող քրիստոնեայ իշխանները, որոնցմէ գլխաւորաբար կը սպասէին ընդունիլ ռազմագիտական տեղեկութիւններ եւ պարէնի պատրաստութիւններ, աւելի քան զինուորական նիզակակցութիւն։ Կոպիտառի Ռուբինեան, Լամբրոնի Օշինեան եւ Քեսունի Վասիլեան իշխանութիւններուն հետ, կար եւս Թորոս կիւրապաղատ, որ յաջողած էր Եդեսիոյ իշխանութեան տիրանալ։ Խաչակիրները հասնելէն առաջ գրութեամբ յարաբերութեան կը մտնէին անոնց հետ։ Ռուբէն իշխան վախճանած էր 1095 Փետրուար 1ին ըստ հին Յայսմաւուրաց (ՅԱՍ. Ա. 60), բայց եթէ արաց 25ը շարժական տոմարով հաշուենք պէտք է դնել 1095 Օգոստոս 19ին։ Իսկ նոր Յայսմաւուրքը Մայիս 6ին կը դնէ, համեմատելով ահեկի 29ին, որ պէտք է հաշուըւէր Նոյեմբեր 20ին։ Որդին Կոստանդին մեծապէս օգտակար եղաւ Խաչակիրներուն Կիլիկիոյ պահակը անցնելուն, անկէ Անաւարզայի ճամբով Անտիոքի վրայ երթալու համար (ՈՒՌ. 312)։ Խաչակիրներ իբր փոխարինութիւն Կոստանդինի՝ կոմսութեան պտիւ կը շնորհէին (ՎԱՀ. 193)։ Ճամբան Խաչակիրներ պարէնի ալ կարօտ մնացին, եւ Կոստանդին եւ Օշին, եւ Տարսոնի իշխան Բաղունի, եւ վանօրայք Սեաւ-Վերին (ՈՒՌ. 315) զամենայն կարիս կերակրոց առաքեն առ զօրս Ֆրանկաց (ՈՒՌ. 314)։ Բաղդովինոս Բուլիոն յատուկ գունդով Եդեսիոյ կողմը քալեց, եւ Թորոս կիւրապաղատ ըստ ամենայնի օգնեց անոր եւ հիւրասիրեց, մինչ Բաղդովինոս հակառակ իր երդումներուն՝ Թորոսը սպաննել տալով Եդեսիոյ տիրացաւ 1097ին (ՈՒՌ. 319)։ Անտիոքի համար ալ Հայաց ազգէն եղած օգնութիւնը կը յիշուի, որով աւեալ եղեւ քաղաքը (ՈՒՌ. 321), Քեսունի իշխան Գող Վասիլի օգնութիւնները աւելի ուշ յիշուած են (ՈՒՌ. 363), բայց այս ալ կը բաւէ կանուխէն ըրածն ալ մակաբելերու համար։ Աւելի նշանաւոր է Վկայասէրին դերը այդ եղելութեանց մէջ։ Գրեթէ անոր յիշատակութիւնը կորսուած էինք պատմութեան մէջ, երբ յանկարծ Երուսաղէմի առման ատեն 1099ին զինքն Երուսաղէմ ներկայ կը գտնենք, Էր յայնժամ յԵրուսաղէմ հայրապետն Հայոց տէր Վահրամ, եւ զօրքն այլազգեաց կամեցան սպանանել զնա, եւ տէր փրկեաց զնա ի ձեռաց նոցա (ՈՒՌ. 326)։ Վկայասէրին կանխելով Երուսաղէմ երթալը, այնտեղ կասկածելի ըլլալը, զինքն մեռցնելու համար այլազգիներուն մտադրութիւնը, երբ առաջուց իբր նախածանօթ եւ վստահելի անձ մը ըմբռնուած էր, եւ գրեթէ հրաշքով մահուան վտանգէն ազատուիլը՝ նկատի առնուած ատեն, յայտնի կը ցուցնեն թէ Վկայասէր քրիստոնեայ բանակին օգնելու աշխատած էր Երուսաղէմի մէջ, եւ թէ արդեամբ զգալի օգնութիւններ մատուցած էր, որ զինքն մեռցնելու խորհուրդներ կազմուեցան։ Այս այսպէս ըլլալով, ոչ ներքին եւ ոչ արտաքին պատմիչներ չեն յիշեր, թէ ինչ փոխարինութիւն կամ պատիւ ըրին Լատիններ Հայոց հայրապետին։ Ընդհանրապէս Լատիններ միշտ կծծի. գտնուած են։ Օգնութիւն ընդունելու համար պահանջկոտ, իսկ փոխարինելու համար ոչ երախտածանօթ, այնպէս որ եթէ միշտ Թորոս Եդեսացիին հանդէպ Բաղդովինոսի բռնած ընթացքը չունեցան, ստէպ առիթ տուին տարօրինակ գործեր պատմելու։ Յատուկ ջանք ցուցուցին Հայերը իրենց դաւանութեան բռնադատելու, եւ Հայերուն դժկամութիւնը իբրեւ իրենց արդարացման փաստ ցուցնելու, երբ Հայեր յայտնապէս վտանգուեցան Լատիններուն մատուցած օգնութիւններուն համար։

« 906. Այլազգիներ և Խաչակիրներ   |   908. Լատիններու Ընթացքը »
© Gratun.org