Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

908. Լատիններու Ընթացքը

Բազմադիմի են այդ միջոցին Խաչակիրներու կազմած Լատին իշխանութեանց եւ Կիւլիկիոյ եւ Կոմագինէի մէջ հաստատուած Հայ իշխանութեանց յարաբերութիւնները, սակայն մենք անոնց չենք կրնար հետեւիլ, մեծաւ մասամբ քաղաքական պատերազմներու շարք մը ըլլալով Ռուբինեանց եւ Քեսունի Վասիլեանց իշխանութիւնները շարունակ շփման մէջ էին Անտիոքի եւ Եդեսիոյ Լատին իշխանութեանց հետ, այլ եւ նոյնինքն Անտիոք եւ Եդեսիա բազմաթիւ եւ կարող Հայ գաղթականներ ունէին, ազատ դասակարգէ զինուորական անձեր, որք էին զհետ Ֆրանկաց (ՈՒՌ. 339), այսինքն է Լատին գունդերուն հետ կը պատերազմէին այլազգիներուն դէմ, բայց բախտը ոչ միշտ յաջող եղաւ այդ գործակցութեան։ Սեբաստիոյ ամիրա Մուհամմէտ Դանիշման, որ լեալ էր յազգէս Հայոց (ՈՒՌ. 368), արշաւանք մը ըրաւ Մելիտինէի վրայ, եւ քրիստոնեայք յաղթուեցան, ոչ միայն Անտիոքի Բոյեմոնդոս դուքսը եւ Հռիքարդոս (Ricardo) իր զօրավարը գերի ինկան, այլ եւ եղեւ կոտորումն ամենայն զօրացն Ֆրանկաց եւ Հայոց։ Սպանելոց կարգին յանուանէ կը յիշուին Կիպրիանոս Անտիոքի եւ Գրիգորիս Գերմանիկիոյ Հայ եպիսկոպոսները (ՈՒՌ. 334), որոնք կ՚երեւի թէ պատերազմներուն մասնակցած են, Եւրոպայէն եկող Լատին եպիսկոպոսներու նման։ Կոստանդին Ռուբինեան շատ ընդարձակած էր իր հօրմէն ժառանգած իշխանութիւնը, տիրեալ էր բազում քաղաքաց եւ գաւառաց, եւ ըմբռնեալ ունէր զմեծ մասն Տաւրոս լերին (ՈՒՌ. 329), թէպէտ հինգ տարիէ աւելի չտեւեց իր իշխանութիւնը, եւ մեռաւ 1100ին, երկու զաւականեր թողլով, որոնցմէ Թորոս երիցագոյնը հօրը յաջորդեց, իսկ Լեւոն իբր մեծ իշխան եղբօրը օգնեց, եւ անոր յաջորդն ալ եղաւ ժամանակին։ Միեւնոյն 1100 տարին մեռաւ Երուսաղէմի Լատին Կոդոփրեդոս ալ, եւ իրեն յաջորդեց իր եղբայրը Բաղդովինոս Բուլիոն (§ 906) Եդեսիոյ դքսութիւնը թողլով իր զօրավարներէն միւս Բաղդովինոսի, Տպորկ մականուանլոյ (ՈՒՌ. 336), եւ զանց ընելով Անտիոքի դուքսին օգնութեան հասնիլ։ Ընդհանուր առմամբ տակաւ կ՚ընդարձակէր Լատիններուն տիրապետութիւնը, իսկ յաջողութիւնը զիրենք կը խրախուսէր Արեւելեան քրիստոնեաները անարգել, եւ մանաւանդ անոնց դէմ կրօնական հակառակութիւն եւ ատելութիւն մղել, իրենց դաւանութեան հնազադեցնելու համար։ Այս վայրկեանէն կը սկսի Արեւելցիներուն վերաբերումն ալ պաղիլ Լատիններուն հանդէպ, եւ ասոր արձագանգն է պատմիչին խորհրդածութիւնը Մելիտինէի պարտութեան վրայ. Այսպէս գործեցաւ ընդ զօրսն Ֆրանկաց, զի թողին զուղղորդն ճանապարհն Աստուծոյ, եւ սկսան գնալ ընդ ճանապարհն մեղաց (ՈՒՌ. 335)։ Արեւելցիք միամտօրէն կարծած էին, թէ քրիստոնէութեան անկեղծ սէրն էր որ Լատինները կը զինէր իրենց պաշտպանութեան, բայց շուտ հասկցան անոնց ուղղութիւնը, երբ անոնք զՀայ եւ զՀոռոմ, զԱսորի եւ զվրացի մերժեցին յամենայն ուխտիցն, եւ խոտորեցան ի ճանապարհս փախակողմեանս, եւ թողին զբուն պողոտայն առ յաջակողմեան ճանապարհին (ՈՒՌ. 338)։

« 907. Խաչակիրներ և Հայեր   |   909. Ծռազատիկ և Վկայասէր »
© Gratun.org