Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Բ. Կատուկեցի

1182. Կատուկեցին Գահընկէց

Այդ նպատակին համար Հեթում հրապուրեալ զամենեսեան տիրանենք խորհրդով առնէ ժողով ի Սիս մայրաքաղաք, եւ այդ ժողովին մէջ յառաջ կոչէ զքիլոն չարաբանս, որոնք դնեն բարուրս բազումս զրադատ բանից ի վերայ հայրապետին (ՕՐԲ. Բ. 184), եւ զորս յայտնապէս սուտ վկայս կը կոչեն ուրիշներ (ՍՄԲ. 123)։ Ինչպէս պատմիչին բացատրութիւններէն կը քաղուի, կերեւի թէ բնաւ դաւանական կամ վարդապետական խնդիր մը յուզուած չէ, որ կատարեալ աննպաստ պիտի ըլլար Հեթումի նպատակին, եւ Կատուկեցին իր եկեղեցւոյն հաւատարիմ պաշտպանը եւ փոփոխութեանց հակառակորդը պիտի երեւար։ Ուստի բոլորովին արտաքին եւ բարոյական անարժան եւ անպատշահ լսողաց կանուանէ Օրբելեան (ՕՐԲ. Բ. 184), եւ կորակէ իբր զքրթաքաղս, եւ որոնց թիւը մինչեւ ցերեսուն հասած կըսէ, բայց այն երեսուն բաղբաղեալ հայթայթայնս ամբողջ չի յիշեր, եւ միայն երկուքը առջեւ կը բերէ իբրեւ նմոյշ։ Ասոնցմէ մէկն է թէ յառաջ քան զպատարագն ըմպէ շարբաթ, որուն Օրբելեան չի հաւատար, բայց եթէ ըրած ալ ըլլայ, վասն տկարութեան մարմնոյ ըրած պիտի ըլլայ, կըսէ, որով հայրապետական հանդիսութիւն մը խանփանելէ խորշելով, դեղ մը առած ըլլալը կը պաշտպանէ։ Երկրորդ ամբաստանութիւնն է թէ առնու հարկս ի լկտանոցացն որ ի Հռոմկլային, եւ այդ կէտը կարդարացնէ՝ թէ ի հայրապետական կանոնսն օրինադրուած է ի պոռնկաց եւ ի շնացողաց եւ յամենայն վնասակարաց տուգանս դահեկանաց տալ յեկեղեցին, եւ թէ այդ սահման է յամենայն ընդհանրական քաղաքս Հայոց եւ Յունաց եւ ամենայն ազգաց։ Մանաւանդ որ կաթողիկոսը այդ տուգանքի գումարները ոչ հմոյծ պատարագ կամ երախայրի ի տուն Տեառն, այլ տայր ի հռոգս սպայիկ բերդապահացն, այսինքն է Հռոմկլայի բերդապահ զինուորներուն ռոճիկին կը գործածէր (ՕՐԲ. Բ. 187)։ Սակայն այդպիսի դիտողութիւններ աւելորդ էին Սիսի ժողովակին գումարուողներուն, անոնք ոչ միայն բարուրանքներուն անհիմն, այլ զրպարտութիւն լինելն ալ գիտէին, եւ միայն Կատուկեցին հեռացնել կը ջանային, որպէս զի համարձակ իրենց նպատակին ծառայեն։ Ըստ այսմ շուտով վճռեցին, ինչ որ նախապէս որոշած էին, թէ Կուտակեցին հայրապետութեան անարժան է, եւ պէտք է զայն աթոռէն վար առնել։ Իսկ կաթողիկոսը ոչ ժողովին գտնուած է, եւ ոչ որոշումէ առաջ իրմէ բացատրութիւն ուզուած է, որովհետեւ պատուիրակներու ձեռքով հաղորդուած է իրեն տրուած որոշումը, եւ ինքն իր պատասխանը տուած է ցպատգամաւորսն (ՕՐԲ. Բ. 186), եւ ոչ թէ ժողովին առջեւ։

« 1181. Կատուկեցին և Հեթում   |   1183. Ժողովի Պատուիրակներ »
© Gratun.org