Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

909. Ծռազատիկ և Վկայասէր

Ծռազատիկ մըն ալ հանդիպեցաւ 1102 թուականին, եւ առիթ ընծայեց նորոգելու այն տարաձայնութիւնները, որոնք տեղի ունեցած էին 95 տարի առաջ 1007ին (§ 804)։ Ուռհայեցին կը գրէ թէ ծռազատիկը, հանապազ ածէ ի մոլորութիւն զատկաց յամենայն իննսուն եւ հինգ ամ (ՈՒՌ. 354), սակայն 95 տարիներու հեռաւորութեամբ հանդիպած ծռազատիկը, միայն 4 անգամ կը հանդիպի 532 տարիներու շրջանին մէջ, եւ 285 տարիներու միջոց մը կը կազմէ, իսկ մնացեալ 247 տարիներու միջոցին ծռազատիկ չի հանդիպիր, առ այդ պէտք եղած տոմարական պահանջները չճշմարտուելուն համար։ Այս անգամ հանդիպող 1102ի ծռազատիկը, որ համապատասխանողն էր Մովսիսեան հինգհարիւրեակին մէջ 570ի ծռազատիկին (§ 383), աւելի նշանակութիւն կ՚ունենար, որովհետեւ Լատիններ ալ Հայոց հետ շփման մէջ կը գտնուէին, եւ Յոյներու հետ համաձայն էին Իրիոնեան տոմարին հետեւողութեամբ, եւ Հայոց դէմ եղողներուն թիւը կ՚աճէր։ Վրացիք արդէն Յունաց հետ կանուխէն համաձայնած էին (§ 429), միայն Ասորիք կը մնային Հայերուն հետ համաձայն (ՈՒՌ. 353), բայց վերջէն անոնք ալ ահաբեկ լինէին, եւ դարձան ի կողմն յունաց, եւ ուրացան զդաշինսն զոր ունէին ընդ Հայք (ՈՒՌ. 354)։ Երբայեցւոց տոմարը համաձայն էր Հայոց (ՈՒՌ. 351), բայց անոնց համաձայնութիւնը չէր կրնար զօրաւոր փաստ մը ըլլալ քրիստոնէից մէջ, թէպէտ նախընթաց անգամ Հայեր կրցած էին անկէ օգտուիլ (§ 429)։ Հայերը այդ կղզիացման մէջ աւելի նեղուեցան, մանաւանդ որ բռնադատութեանց ալ ենթարկուեցան թէ Յոյներուն եւ թէ Լատիններուն կողմէն։ Այս վիճակը աւելի ծանրացախ կ՚երեւի Եդեսիոյ մէջ, որ հարկ կը սեպուի ուղղակի Վկայասէրին դիմել։ վկայասէրին տուած պատասխանը կամ կաթողիկոսկան թուղթը ամբողջաբար պահուած է (ՈՒՌ. 355-360), եւ կարեւոր պարագաներ ալ կը պարունակէ պատմութեան նկատմամբ։ Վկայասէր Հայերուն կը հրամայէ ամուր կենալ իրենց եկեղեցւոյն կանոնաց եւ սովորութեանց վրայ, տոկալով իրենց դէմ եղած հակառակութեանց եւ համբերելով վշտաց եւ նեղութեանց, եւ ցաւելով կը դիտէ որ մինչեւ ցայժմ յանաստուած հեթանոսաց տերանցն զանգիտէաք եւ դատէաք, եւ այժմ ի քրիստոնէիցդ այնպէս (ՈՒՌ. 358)։ Յոյն ու Լատին չի զատեր, զի զՀոռոմ ազգն եւ զայլս ոմանս (ՈՒՌ. 359) մէկ գիծի վրայ կը դնէ։ Այդ խօսքերը շատ նշանակալից են Վկայասէրի բերանը, զոր ոմանք յունադաւան եւ ուրիշներ հռոմէադաւան ընել կը ճգնին, եւ անոր բերնին մէջ եղած սիրայորդոր միութեան նպատակը՝ հպատակութեան եւ դաւանափոխութեան գաղափարին հետ կը շփոթեն։ Վկայասէր իր հրահանգը տուած ատեն, կատարեալ հայրապետական հեղինակութեամբ կը խօսի, իր ողջոյնն ու օրհնութիւնը կ՚ուղղէ ի Լուսաւորչի սուրբ աթոռոյս (ՈՒՌ. 355), իրեն համար կը վկայէ, թէ քառասուն ամ կամ իմով հայրապետութեամբ, եւ Հայ ժողովուրդին ուղղուելով՝ ամենեքեան որ իմում հայրապետութեանս եւ հաւատոցս կցորդ էք կ՚ըսէ։ Կը խոստովանի թէ ուղղափառ եւ անթերի ունիմ զհաւատն, կը հրամայէ, մի՛ թուլութեամբ եւ աչառանօք պատկառէք եւ կամ երկնչիք, եւ մի՛ զԱստուած վաճառէք վասն սնոտի կենացս (ՈՒՌ. 360)։ Այդ խօսքերը անդիմադրելի կերպով կը հաստատեն թէ Վկայասէրը հայրապետական բարձր իշխանութիւնը պահած էր միշտ իր վրայ, Բարսեղի լիակատար գործունէութիւ թողլով մէկտեղ, եւ թէ անվկանգ պաշտպան էր Հայաստանեայց ուղղափառ եկեղեցւոյն դաւանութեան։ Այս հայրապետական թուղթին զօրութեամբ, որ շրջաբերականի ձեւն ունի, Ուռհայեցիք եւ բոլոր Հայեր հաստատեցան ի վերայ ճշմարտութեան, իրենց զատիկը Ապրիլ 13ին ընելու, եւ Յոյներուն հետ Ապրիլ 6ին չնելու։ Իսկ զատկական լոյսին մասին, կ՚ըսէ պատմիչը, թէ Ապրիլ 5ին Երուսաղէմացիքն խաբեցին զազգն իւրեանց, եւ յօտար հրոյ վառեցին զաստուածային զկանթեղսն, թէ սուրբ լոյսը ստուգապէս վառեցաւ ի Հայոց զատկին, Ապրիլ 12ին, եւ թէ այսպէս վկայեցին ամենայն հաւատացեալք (ՈՒՌ. 361)։ Բարեբախտաբար յիշատակութիւն չկայ, որ այս առթիւ շփոթութիւն ելած, կամ կարգ ու կռիւ ու սպանութիւն տեղի ունեցած ըլլայ։

« 908. Լատիններու Ընթացքը   |   910. Քեսունի Իշխանութիւնը »
© Gratun.org