Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

910. Քեսունի Իշխանութիւնը

Երբ Տաւրոսի լեռնաշղթային վրայ Ռուբէն ու Կոստանդին ու Թորոս հետզհետէ հայկական իշխանութիւնը կ՚ընդարձակէին, ապագայ թագաւորութեան հիմները հաստատելով, անդին Եփրատի եզերքը Գող Վասիլի հիմնած իշխանութիւնն ալ օրէ օր կ՚ընդարձակուէր։ Քեսունը, այժմեան Պէհեսնին, միշտ կեդրոնն էր այդ իշխանութեան, որուն գլխաւոր բերդերէն մին էր Հռոմկլան, եւ որուն հովանաւորութիւնը կը տարածուէր Ամանոսի եւ Տարւոսի լեռնաշղթաներուն խառնման կողմերը, Սեաւ-Լեռ կոչուած բարձունքներուն եւ ձորամէջներուն մէջ համախմբուած վանքերուն վրայ։ Այստեղ կը կազմուէր նոր վարդապետանոց մը Հայաստանէ գաղթող վարդապետներուն գլխաւորութեամբ, եւ յատուկ դպրոց մը կը կազմուէր ԺԲ. դարուն մէջ, ուսկից շատ նշանաւոր անձեր ալ ծաղկեցան հետզհետէ։ Հայաստանի մէջ եղող ցրիւ վանքերը, մէկ մէկուն ետեւէ դադարեցան երկրին արկածներուն երեսէն։ միայն Հաղբատ ու Սահանին դրացի վանքերը Ձորոյգետի գաւառին մէջ, իրենց կեանքը կրցան պահել, եւ Արեւելեան վարդապետներու խումբ մը ծաղկեցուցին, արեւմտեան ազդեցութենէ հեռու, եւ Յոյն ու Լատին մերձաւորութենէ ազատ։ Վկայասէրը գլուխ եւ առաջնորդն էր Սեաւ-Լերան վանքերուն, եւ հոն Արեգի վանքէն գրած էր զատիկի խնդիրին մասին հայրապետական թուղթը (ՈՒՌ. 355)։ Գող Վասիլը ճարտար վարչականութեամբ եւ զինուորական զօրութեամբ իրեն համար բարձր դիրք մը կազմած էր շրջակայ իշխանութեանց վրայ, եւ հաւասարապէս բարեկամական յարաբերութիւններ կը մշակէր թէ քրիստոնեաներու եւ թէ մահմետականներու հետ։ Իր այդ ազդեցութեան արդիւնքներէն մին եղաւ Անտիոքայ կոմս Բոյեմոնդոսը Դանիշմանի գերութենէն (§ 908) ազատել, 100,000 դահեկանի փրկանքով եւ նուէրներով, որոնց ինքն Վասիլ կը մասնակցէր քսան հազարով։ Մնացեալ գումարը զանազան կողմերէն հաւաքուելով Վասիլի յանձնուեցաւ, որ գերեգարձին համար բանակցելով, փրկանաւորեալը նախ ինքն մեծաւ պատուով հանգուցանէր ի տան իւրում, եւ անկէ Անտիոք կ՚ուղեւորէր, եւ Բոյեմոնդոս իբր երախտագիտութեան նշանակ մեծաւ երդմամբ եղեւ որդեգիր Գող Վասլին Հայոց իշխանին (ՈՒՌ. 364)։ Եղելութեան թուական նշանակուած է 1103 տարին (ՈՒՌ. 362)։

« 909. Ծռազատիկ և Վկայասէր   |   911. Բարսեղի Նոր Շրջանը »
© Gratun.org