Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

912. Վկայասէրի Մահը

Հազիւ թէ Բարսեղ Անի դարձած էր, որ իսկոյն հասանէ նմա խնդիր Վկայասէրէն, եթէ հասեալ էժամանակ իմ, եկ յուղարկեա զիս առ Տէր (ՎԱՐ. 113)։ Վկայասէրի Սեաւ-Լերան Արեգի վանքէն Քեսունի Կարմիր վանքը փոխադրուիլը եղած էր Գող Վասիլ իշխանին եւ իր իշխանուհի ամուսնոյն հոգածութեամբ, վասնզի նոցա զհովիւ իւրեանց բերեալ, որպէս զհայր սուրբ յանձանձեալ, զոր սփոփմամբ ծերատածեալ, յաշխատութեանց հանգուցեալ (ՉԱՓ. 549), ամենայն գուրգուրանօք կը խնամէին անոր վերջին օրերը։ Վկայասէրը Բարսեղ իրեն մօտերը կարծելով, անոր դարձին կը սպասէր, բայց Անի մեկնիլը լսելով, անմիջապէս խնդրակներ կը հասցնէ, վասնզի կը զգար իր օրերուն կարճնալը։ Հազիւ թէ Բարսեղ կը լսէ, ոչ յապաղեալ ճաբայ կ՚ելլէ յուսով վերջին օրհնութեանն։ Եկած ատեն Բալուի մօտ, Մենծկերտ բերդին Յունականները վրան կը յարձակին (ՎԱՐ. 113)։ Յունական անունով պէտք չէ Յոյները իմանալ, այլ Սելճուքեան արեւմտեան սուլտանութեան ճիւղը, որ առաջ Սեբաստիոյ, եւ վերջէն Իկոնիոյ մէջ կենդրոնացաւ, եւ Ռում անունով կոչուեցաւ, Յունական կայսրութեան երկիրներուն մէջ հաստատուած ըլլալուն համար։ Սովորաբար 1084ին կը դրուի այդ սուլտանութեան սկզբնաւորութիւնը (ՎԵՐ. 465)։ Բարսեղ իրեններով քաջասրտաբար արիացեալ դէմ դրաւ յարձակման, ոչ ետ ըստ կամաց իւրեանց առնել, այլ այնչափ ինչ յանձնեց, որչափ ինքն թողացոյց, եւ անցաւ եկաւ անվտանգ Կարմիր վանքը, եւ կենդանի գտաւ իր պատկառելի մօրեղբայրը։ Վերջին պահուն Վկայասէր իրեն մօտ կանչեց Բարսեղ կաթողիկոսը եւ Վասիլ իշխանը, եւ առջեւ կոչելով պատանի ոմն Գրիգորիս անուն, որ իր քուրոջ որդւոյ որդի էր, զնա յատենի կացուցանէր, եւ անուանէր զնա կաթողիկոս տանն Հայոց, եւ իր այդ կամքին միջնորդ կացուցանէր զիշխանն Հայոց զՎասիլն զտէրն Քեսնոյ, եւ զամենայն աշխարհ նորա (ՈՒՌ. 372)։ Գրիգոր Վկայասէրի այդ յանձնարարութիւնը կտակային կարգադրութենէ աւելի նշանակութիւն չունի, զի ոչ թէ նոյն ժամոյն կաթողիկոս կը ձեռնադրէր, այլ զկնի մահուն տեառն Բարսղի ըլլալիք բան մը կը յանձնարարէր, եւ չէր ալ կրնար նախատեսել թէ շատ շուտ պիտի հանդիպէր Բարսեղի մահը, պատահական արկածի մը երեսէն, որով 12 տարեկան եղող պատանին, 8 տարիէն հազիւ երիտասարդութեան թեւակոխած, կաթողիկոսութեձան պիտի բարձրացուէր։ Գրիգոր պատանին, որուն վրայ է խնդիրը, որդին էր Ապիրատ զօրավարին, որդւոյ Ծովք իշխանին եւ Մագիստրոսին չորրոդ աղջկան, կամ որ նոյն է Վկայասէրի կրտսեր քրոջ թոռը (§ 867), որ իրեն ձեռքին տակ խնամուած էր եղբօրը Ներսէսի հետ։ Վկայասէրի մահը տեղի ունեցաւ տարիքին յառաջացման հետեւանքով, ծերութեան յարակից հիւանդութեամբ մը։ Մահուան օր նշանակուած է, ի տրէ ամիս, յառաջին շաբաթն ամռան աղուհացիցն, յաւուր շաբաթու (ՈՒՌ. 372)։ Ամռան աղուհացի առաջին շաբաթը, Եղիական կոչուած պահքն է, որուն շաբաթ օրը հին տոմարով Երեմիա մարգարէի տօն կը կատարուէր (ՎԱՐ. 114), եւ Շնորհալիին ձեռքով Հոգեգալստեան տօնի փոխուելէն ետքն ալ՝ իբր յիշատակ կը մնայ Երեմիայի պատկանող ճաշու ընթերցուածը։ Այդ շաբաթ օրը1105ին կը հանդիպէր Յունիս 3ին, եւ հայկական տոմարով 554 տրէ 11ին՝ շարժական տոմարի հաշուով։ Արդէն պատմիչն ալ տրէ ամիսը կը յիշէ առանց ամսաթիւի, որ եթէ սարկաւագադիր անշարժ տոմարով հաշուած ըլլար, մարերի 28ին համեմատուած պիտի ըլլար։ Իսկ Յայսմաւուրքի մէջ Օգոստոս 8ին եւ աւելեաց 3ին նշանակուած ըլլաը (ՅԱՍ. Բ. 68), Գրիգոր Գ. ի յիշատակին հետ կցուած ըլլալէն յառաջացած պիտի ըսուի։ Վկայասէրը թաղուեցաւ Քեսունի Կարմիր վանքը, ուր վախճանեցաւ։ Իսկ տարիքը ութսունը անցած պէտք էր ըլլար, 47 տարի ամցած էր հօրը մահուընէն 1059ին (§ 866), եւ ինքը հաւանաբար Մագիստրոսի ութը զաւակներուն երկրորդն էր Վասակէ ետքը, որով 35 տարեկանէ աւելի եղած պիտի ըլլար հօրը մեռած տարին, երբ անոր տեղ Միջագետքի, Վասպուրականի եւ Տարոնի կուսակալութիւնը ստանձնեց։

« 911. Բարսեղի Նոր Շրջանը   |   913. Վկայասէրի Արժանիքը »
© Gratun.org