Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

913. Վկայասէրի Արժանիքը

Վկայասէրը ազգային եկեղեցւոյ պատմութեան մէջ նշանաւոր եւ պատկառելի եւ գովաբանուած դէմքերէն մէկն է, եւ ճանչցուած է իբրեւ սիւն հաւատոյ Հայաստանեայց, եւ պարիսպ սրբոյ եկեղեցւոյ տանն Արեւելից, եւ անձնապէս նկատուած ատեն, անհնար է չճանչնալ իր վրայ գերազանց արժանիք։ Իր առանձնական կեանքը պայծառ առաքինութեամբ զարդարուած էր, եւ Մագիստրոսի որդին եւ կայսերական դուքսը, գիտցաւ մերկանալ ամէն աշխարհական ճոխութիւն եւ հետեւիլ յամենայն ճգնողական վարս, պահօք եւ աղօթիւք եւ անդադար սաղմոսերգութեամբ։ Էր հեզ բարուք եւ խոնարհ սրտիւ, եւ յոյժ աստուածասէր եւ պատուիրանապահ, սրբութեան եւ կատարելութեան ճշմարիտ տիպար մը։ Գրական արժանեօք իրմէ կը սկսի լեզուական զարգացման նոր շրջան մը. պարզ եւ ընտանի հայերէն ոճ մը, որուն պէտք է Վկայասէրը իբր նախահայր ճանչնանք։ Վերջին մատենագիրներ եղած էին Նարեկացին եւ Մագիստրոսը, առաջինը դիզաբարդեալ ձեւովը, եւ երկրորդը անընտել ոճովը ընդհանուր տարածման անյարմար էին, իսկ Վկայասէրով սկսուած ոճը ազդեցիկ ոյժ մը կ՚ունենար Շնորհալիներ եւ Լամբրոնացիներ եւ Սարգիսներ պատրաստելու, Սեաւ-Լեռնեցիներու բազմերախտ խումբը, եւ այսպէս թէ անձամբ եւ թէ իր հետեւողներու ձեռքով՝ պայծառութեամբ սուրբ գրոց ելից զեկեղեցի Հայաստանեայց (ՈՒՌ. 370)։ Ցաւ է միայն, որ այդ անձը, որուն համար վկայուած է, թէ Երկրորդ Մեսրոպ մեզ երեւեալ, զգիրս բազումըս թարգմանեալ, առ ի Յունաց եւ յԱսորւոց ճառըս սրբոց վերաբերեալ (ՉԱՓ. 546), չունենայ այժմ որեւէ գործ մը իր անունով մակագրեալ. չենք գիտեր թէ յատուկ գործ մը կազմած չըլլալուն համար, թէ ոչ պարզապէս կորած ըլլալուն համար։ Սակայն մերձաւորներն ալ գիրս բազումս կ՚ըսեն, բայց որոշ անուն չեն տար, եւ նոյն իսկ Գործոց մեկնութիւնն ալ, որ իրեն կը յատկացուի, իր աշակերտին Կիրակոսի գործ եղած կ՚ըսուի (ՀԻՆ. 599)։ Բայց ինչ ալ ըլլայ այդ մասին ստուգութիւնը, անտարակոյս է որ վկայասէրին օրինակն ու քաջալերանքը՝ նոր եւ ընտիր շրջան մը ըստեղծեց Հայ գրականութեան համար։ Այդ մասին ալ կատարելապէս նմանած եղաւ Մեսրոպի, որուն անունով մակագրեալ աշխատութիւններ չկան մեր ձեռքը։ Բարեկարգիչ հոգի մըն ալ պէտք է ճանչնալ Վկայասէրի վրայ, որ չբաւականացաւ ինքնիրեն պատուիրանապահ ըլլալ, այլ իր ուղեւորութեանց մէջ ամէն կողմէն իբրեւ ժրաջան մեղու բարեկարգութեան նիւթեր եւ տարրներ հաւաքելով բերաւ զանոնք իրեններուն հաղորդել, որով կրօնաւորական եւ վանական կեանքի կարգադրութիւններ հաստատեց, եւ գործադրութեան հսկեց, եւ եկեղեցական ընտիր սերունդի մը սկզբնապատճառ եղաւ։ Անցողիկ ըսենք այստեղ, թէ անհնար է ճշդութեամբ որոշել Վկայասէրի պտոյտներուն թիւն եւ ուղեգիծը։ Ամէն պատմիչներ առաջին եւ ընդարձակագոյն ուղեւորութեան մը պատմութիւնն ունին՝ այլ տարիներու տարբերութեամբ, որով յայտնի չ՚ըլլար, թէ միեւնոյն ուղեւորութեան թուականը կը շփոթեն, թէ ոչ տարբեր ուղեւորութեանց կ՚ակնարկեն։ Մենք անգամ մը միայն զայն պատմեցինք, ուղեգիծը Կոստանդնուպոլսոյ, Եգիպտոսի եւ Երուսաղէմի վրայ ամփոփելով, եւ Հռոմը դուրս հանելով (§ 880), բայց դժուարութիւն չունինք ընդունելու թէ ուրիշ ճամբորդութիւններ ալ ըրած ըլլայ, միօրինակ ուղեգիծով, որուն իբր նշան կրնայ առնուիլ Երուսաղէմի առման միջոցին այնտեղ գտնուիլը (§ 907

« 912. Վկայասէրի Մահը   |   914. Հայրապետական Պաշտօնը »
© Gratun.org