Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

915. Միութենական Ձգտումներ

Միութենական ձգտումներուն գալով, անտարակոյս է, որ Վկայասէր մանկութենէն յունական ուսումներու հետեւած, յունական կեանք վարած եւ յունական կայսրութեան ծառայած, պէտք էր սիրտով ու միտքով յունասէր եւ յունամէտ զգացումներու տիրացած ըլլար, եւ այդ զգացումներուն արտայայտութիւնը նոյնիսկ կաթողիկոսական աստիճանին եւ պաշտօնին մէջ ալ պահէր։ Այդ զգացումներուն հետեւանքն էր թերեւս մեծ աթոռներուն այցելական պտոյտը, մօտէն չփման մէջ մտնելու եւ մերձեցում գոյացնելու նպատակով, որով վերջ տրուէր Հայոց եկեղեցւոյն կղզիացեալ դիրքին, եւ ներքին կապակցութիւն հաստատուէր մեծագոյն կամ հզօրագոյն եկեղեցիի մը հետ, ուսկից կընար ոյժ մը սպասուիլ Հայոց եկեղեցւոյն ներքին կացութեան վրայ։ Եթէ այդ տեսութիւնները մասամբ հաւանական երեւնալով, կրնային Վկայասէրին դիտումներուն մէջ տեղի գտնել, սակայն ստոյգն այն է, թե նք երբէք յունամոլ չեղաւ, եւ իր ազգային եկեղեցին ծանր զոհողութեանց ենթարկելով, եւ ինքնութիւնը ուրանալով, միութենական ձգտումները յաջողցնելու չառաջնորդեց եւ չստիպեց։ Անոնք որ օտարին հետ ներքին եւ սերտ եւ ճշգրիտ ծանօթութիւն ունին, կրնան միայն մէկ աստիճան մերձաւորութեան գաղափարին հետեւիլ, այլ հպատակութեան կամ ձուլման գաղափարին չեն կրնար համակերպիլ, երբոր անկեղծ են, վասն զի իրենց ներքին ծանօթութիւնները օտարին զեղծարար եւ դժպհի կողմերն ալ իրենց առջեւ կը բանան։ Այս եղած է Վկայասէրին ալ ներքին զգացումը, եւ շատ նշանաւոր է զատկական շրջաբերականին այն խօսքը, թէ մինչեւ ցայժմ յանաստուած հեթանոսաց տէրանցն զանգիտէաք եւ դատէաք, եւ այժմ ի քրիստոնէիցդ այնպես (ՈՒՌ 358)։ Վկայասէրը, Մագիստրոսի որդին եւ անոր հոգւոյն ժառանգ, կրցաւ Յոյներուն հետ մերձաւորութեամբ՝ Հայութիւնը զօրացնեու գաղափարը փայփայել, բայց Հայութիւնը զոհելու, Հայոց դաւանութիւնը փոփոխելու, Հայոց եկեղեցին հպատակեցնելու, Հայոց ինքնութիւնը այլայլելու գաղափարէն հոգւով չափ հեռու մնաց, եւ այլադաւան քրիստոնեաներու ընթացքը՝ այլակրօն հեթանոսներու ընթացքին բաղդատլեու համարձակութիւնը ունեցաւ։ Միեւնոյն ընթացքը բռնեց Լատիններուն հետ ալ, երբ ասոնք 1096էն ետքը Արեւելքի մէջ երեւցան եւ ուղղակի չփման մէջ գտնուեցան։ Հեռուէ եկող քրիստոնեայ բանակ մըն էր, էր քրիստոնէութեան պաշտպանութեամբ ոգեւորուած, եւ խաչանիշ զարդով զինուած, հարկաւ քրիստոնէութեան համար նեղուածներու օգնական պէտք էր ըլլար։ Ալեքս Կոմնենոս կայսրն ալ այդ համոզմամբ իրենց պաշտպանութիւն խոստացաւ, Հելլեսպոնտոսէ եւ Վոսփորէ անցուց Խաչակիր գունդերը, եւ դէպի Փոքր Ասիա առաջնորդեց։ Հայերն ալ իրենց մասին Կիլիկիոյ եւ Ասորիքի ճամբաները դիւրացուցին, արեւելեան եւ արեւմտեան քրիստոնեաներ առանց խտրութեան եղբայրակցեցան, վասն զի Լատիններն ալ, տակաւին, արեւելեան քրիստոնեաներու ձեռնտուութեան կարօտ էին, եւ դաւանութեան խօսք չէին ըներ, եւ անխտիր կը հաղորդակցէին։ Մինչեւ այս կէտը Հայերուն մերձեցումն ալ կ՚արդարանար եւ իրենք խնդիր յուզելու պէտք չունէին, Վկայասէրն ալ այդ ընթացքը կը հովանաւորէր։ Գործը փոխուեցաւ, երբ Լատիններ ինքզինքնին զօրաւոր զգացին, եւ իրենց եկեղեցական իշխանութիւնը համարձակութիւն ստացաւ իր թաքուն խորհուրդները մէջտեղ հանելու, եւ միութենական խնդիրներու շարքը սկսաւ։ Վկայասէրի օրով տակաւին այդ կէտերը բացուած չէին, եւ իր միութենական ձգտումները օրինաւոր եւ արդարանալի գիծերէն անդին չանցան։

« 914. Հայրապետական Պաշտօնը   |   916. Բարսեղի Յաջորդելը »
© Gratun.org