Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Բարսեղ Ա․ Անեցի

917. Ստեփանոս Մանուկ

Բարսեղ լաւագոյն ընտրութիւն չէր կընար ընել Վկայասէրին սիրելի ձեռնասուններուն կրթութեան համար, երբ զանոնք յանձնեց Քեսունի կամ Շուղրի Կարմիր վանքին առաջնորդ Ստեփանոս վարդապետին, որ Մանուկ մականունով ճանչցուած է, տասնեւութը տարեկան եղած ատենէն վարդապետելու եւ քարոզելու սկսած ըլլալուն, եև երիտասարդական հասակի մէչ Բարսեղ կաթողիկոսէ եպիսկոպոս ձեռնադրուած ըլլալուն համար (ՀԻՆ. 606)։ Յիշեալ վանքը մեծ զարգացում ունեացաւ Ստեփանոսի ձեռքին ներքիւ, եւ աւելի եւս հռչակուեցաւ իր աշակերտութենէն ելած նշանաւոր անձերով, որոնց գլուխը պէտք է արձանագրուին Գրիգոր Պահլաւունի կաթողիկոսը եւ իր եղբայրը Ներսէս Շնորհալին։ Այս երկուքին ընկերակիցներն են Իգնատիոս Շնորհալի, Սարգիս Շնորհալի, Բարսեղ Շնորհալի, եւ ուրիշներ ալ։ Շնորհալի մականունին կրկնումը նշանաւորագոյն աշակերտներուն վրայ, մտածել կու տայ թէ այդ կոչումը որոշիչ պատուանուն մը եղած է Շուղրի կամ Քէսունի Կարմիր վանքի աշակերտութեան մէջ, ինչպէս Քերթող պատուանունը Սիւնեաց դպրոցին (§ 398), եւ Իմաստասէր պատուանունը Արագածոտնի դպրոցին (§ 979) յատկացեալ մակդիր անունի պէս գործածուեցան։ Դիտողութեան արժանի է, որ Ներսէս՝ Մատթէոսի, Բարսեղ՝ Մարկոսի, եւ Իգնատիոս՝ ղուկասի աւետարաններուն մեկնութեան աշխատած են, ինչպէս Սարգիս ալ Կաթողիկեայց թուղթերուն, որոնք իրարու միացուելով Նոր Կտակարանի գիրքերուն մեկնութեան ընդարձակագոյն գործի մը ծրագիրը կը կազմեն։ Այդ ձեռնարկին գլուխն ու առաջնորդը անշուշտ նոյնինքն Ստեփանոս եղած է, իր աշակերտներուն վրայ բաժնելով լիակատար ձեռնարկի մը մասերը։ Այդ կէտը շատ նպաստաւոր գաղափար մը կու տայ Ստեփանոսի կարողութեան եւ տեսութեանց նկատմամբ, նամաւանդ երբ նկատենք թէ վերոյիշեալ մեկնութիւնները շատ գործնական եւ շատ աւելի հմտական ոճ մը ունին, քան նախնի դարերու մեկնիչ սուրբ հայրերու գրուածները, որոնք յարմարական եւ վերացայան իմաստներու շրջանակին մէջ թափառելով, շատ անգամ գրական եւ պատմական իմացուածը զանց կ՚ընեն։ Ստեփանոս Մանուկ, մինչեւ իր կեանքին վերջը դպրոցական աշխատութեան մէջ յարատեւած է. միայն թէ իր անունով մակագրուած աշխատութիւն մը ձեռուընիս հասած չէ։ Բայց եթէ գրածը կորսուած է, կամ թէ ուսուցչութեան պարապելով ինքնուրոյն աշխատութեան դիւրութիւն ունեցած չէ, ամէն առթի մէջ իր աշակերտները բաւական են անոր անունը բարձրացնել, եւ իրաւունք կու տան հայկական ուսմանց եւ եկեղեցական զարգացման նշանաւոր գորշիչներու եւ արդիւնաւոր բարեկարգիչներու շարքը դասել Ստեփանոս Մանուկի՝ գրեթէ մոռցուած անունը։ Սովորութիւն է Արծաթի դար կոչել հայկական ուսմանց վերանորոգութիւնը, եւ Ստեփանոս նշանակելի դեր վարած կ՚ըլլայ այդ վերանորոգման մէջ։

« 916. Բարսեղի Յաջորդելը   |   918. Ժամանակին Դէպքերը »
© Gratun.org