Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Բարսեղ Ա․ Անեցի

918. Ժամանակին Դէպքերը

Բարսեղի ժիրաժիր եւ գործունեայ պաշտօնավարութիւնը իր մօրեղբօր աթոռակցութեան միջոցին՝ մեզի յուսալ կու տար նշանաւոր եղելութիւններով եւ յիշատակաց արժանի բարեկարգութիւններով լեցուն օրեր ունենալ իր բուն կաթողիկոսութեան միջոցին։ Դժբախտաբար, ոչ միայն շատ համառօտ եղաւ իր պաշտօնավարութիւնը, այլեւ եկեղեցական տեսակէտէն գրեթէ ոչինչ ունինք պատմութենէ յիշատակուած։ Շնորհալին ալ, որ պատուագիր զգացումներով համակեալ է իր մամքեռորդւոյն հանդէպ, եւ երախտապարտ է անոր հովանւոյն ներքեւ ստացած զարգացման համար, պատմելու բան մը չի գտներ, եւ կանխաւ Մելիքշահէ ստացած ազատութիւնները (§ 904) գովաբանելով՝ կը փակէ անոր վրայ գրելիքը։ Այս հետեւանքին սկզբնապատճառը պէտք է փնտրել ժամանակին խռովեալ եւ ալեկոծեալ կացութեան մէջ, որ Բարսեղը ստիպեց պտոյտներ չընել եւ կեդրոնէն չհեռանալ, եւ քաղաքական եղելութեանց ստիպողականութեան ներքեւ՝ եկեղեցական գործերով զբաղուելէ արգիլուիլ։ Անընդհատ պատերազմներու շարք մըն է, զոր պատմիչներ մեզ կը ծանուցանեն Վկայասէրի մահուան թուականէն սկսելով, որոնց վերջն ալ հասած չէր Բարսեղի մահուան տարին։ Արեւելքէն Սելճուքեան սուլտանը Մուհամմէտ Սափար եւ իր զօրավարները, ընդհանրապէս պարսիկ անունով կոչուած՝ կեդրոննին Պարսկաստանի մէջ ըլլալուն համար, տարուէ տարի նոր արշաւանքներ կը կազմակերպէին դէպ Արեւմուտք, Ասորիքի եւ Կիլիկիոյ Հայ եւ Լատին իշխանութեանց դէմ։ Իրենց բուն դիտումը աշխարհակալութիւն չէր, եւ յետս մղուած ատեննին ալ աւարառութեամբ ու կոտորածով իրենց նպատակին կը հասնէին։ Լատին իշխանութիւններ, երբեմն իրարու օգնական, եւ երբեմն իրարու թշնամի յեղյեղուկ բախտին հետեւանքները կը կրէին, եւ զիրար կոտորելու ալ վարանում չէին զգար։ Հայեր չէին գիտեր թէ ինչ ուղղութեան հետեւէին, երբեմն Լատիններու օգնութեամբ կ՚օգտուէին այլազգին հալածելու, այլ իսկոյն Լատիններուն կողմէն այնչափ կը նեղուէին, որ Ջահան գաւառի Ապլասթա կամ Ալպսթան քաղաքի բնակիչներուն նման, այլազգեաց վստահելով Ֆրանկաց զօրագլուխին կը յայտարարէին. Արի՛, առ զազգդ քո եւ գնա, Աստուած ընդ քեզ (ՈՒՌ. 375), կամ թէ Ուռհայի մէջ հանդիպածին նման՝ կը պարտաւորուէին հազար դահեկանի փրկանքով ազատել իրենց հովիւը, զարքեպիսկոպոսն Հայոց զտէր Ստեփանոս, մինչ Լատիններ անոր զաչսն հանել ջանային, եւ յօժարութեամբ հեղումն առնէին արդար արանց եւ անմեղաց արեան։ (ՈՒՌ. 385)։ Մինչեւ իսկ 562 սահմի 20ին, այսինքն է 1113 Մայիս 9ին հանդիպածին նման, ոչ մնաց ինչ չարութիւն զոր ոչ ածին ի վերայ քաղաքին Ուռհայոց, անոնք, որ երբեմն մուրանալով գային առ նա, եւ ահա փոխանակ բարեացն զայս այսպէս գործեցին, եւ չար հատուցին ամենայն հաւատացելոց (ՈՒՌ. 408)։ Իբր թէ Քրիստոնէութեան պաշտպանութեան եկողներ էին, բայց քրիստոնէից օգնութեամբ զօրանալէ ետքը, արեւելեան քրիստոնէից դէմ կը դառնային, անոնց երկիրներուն տիրապետելու եւ անոնց հարստութիւնները գրաւելու նպատակով։ Մենք նպատակ չունինք այդ եղելութեանց մանրամասնութիւնները պատմել, բաւական ըլլայ միայն յիշել, թէ երբ Գող Վասիլ, Կոմագինէի մէջ կը յաջողէր զինու զօրութեամբ եւ ճարտար քաղաքականութեամբ իրեն տէրութիւնը պահել եւ աւելի ալ զօրացնել ու ընդարձակել, նոյն յաջողութիւնն ունէր Թորոս Կիլիկիոյ մէջ։ Իսկ Բարսեղ կաթողիկոս անոնց խորհրդատուն եւ խրատատուն էր, եւ իր միջնորդութեամբ կը ջանար փորձանքները հեռացնել Հայոց գլուխէն, որոնք նորանոր նեղութեանց հանդիպելով իրենց բնագաւառներուն մէջ՝ հետզհետէ կ՚աճեցնէին Կոմագինէի եւ Կիլիկիոյ գաղթականութիւնները։

« 917. Ստեփանոս Մանուկ   |   919. Անիի Կացութիւնը »
© Gratun.org