Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Բարսեղ Ա․ Անեցի

923. Ծովքի Ապիրատը

Վասիլի մահուընէն քիչ առաջ, թէպէտ թուականը ճշտուած չէ, եւ վերոյիշեալ արշաւանքներուն մէկուն մէջ տեղի կ՚ունենար Ծովքի իշխան Ապիրատի մահն ալ։ Ծովքի դղեակը, որ պահ մը Խարբերդի Կէօլճիւկը կարծուած էր, Կիւլեսէրեանի հետազօտութեամբ այժմեան Տլուքի հետ կը նոյնանայ (ԾՈՎ. 404)։ Փոքրիկ Հայ իշխանութիւն մը եղած էր կանուխէն, եւ թերեւս անոր հիմնադիր եղած էր Մագիստրոսի փեսան, որուն անունը անծանօթ մնացած է հակառակ գրագէտներու ազգակից եւ մատենագիրներու նախահայր ըլլալուն։ Նշանաւոր գործ մըն ալ իր վրայ չպատմուիր, բայց շատ ծանօթ են իր զաւակները, երէցը Ապիրատ, որ հօրը յաջորդեց, եւ երկուքն ալ Վահրամ եւ Վասակ, որք վեհափոյն փառս ընկալեալ, զպատերազմ ազանց վանեալ, հակառակաց յաղթող գտեալ, զինու զօրութեամբ կրցան իրենց իշխանութիւնը արշաւանքներու դէմ պաշտպանել (ՉԱՓ. 547)։ Ծովքի իշխանին չորրորդ զաւակն էր Գրիգոր, որ Եգիպտոսի եպիսկոպոս ձեռնադրուեցաւ Վյայասէրէն (§ 882)։ Ապիրատ անունը՝ որով կոչուած է երէց որդին զնախնական անունն առեալ (ՉԱՓ. 553), եւ Ծովքի սերունդին Պահլաւունի անունը, փաստեր են որք առաջին իշխանին եւ Մագիստրոսի փեսային ալ բնիկ Պահլաւունի ցեղէ եղած ըլլալուն կը նպաստեն, որ Պահլաւունին ազգաւ սերեալ ալ ըսուած է (ՉԱՓ. 552)։ Ապիրատվ իշխանին զաւակներէն էին Գրիգոր եւ Ներսէս, որոնք իբր կաթողիկոսացու յանձնարարուեցան Բարսեղի, Վկայասէրին կողմէն իր վերջին օրերը (§ 912)։ Ներսէսի պատմածին համեմատ վահանաւորք եւ նիզակաւորք մեքենայիւք կը պաշարեն Ծովք դղեակը, բայց ստնանել ոչ կարացեալ, եւ թշնամեաց հալածեալ եղած ատեն, շինական մը յաղթական Ապիրատի կը ձայնէ՝ որ վահանաւն էր պարփակեալ, եւ մինչ սա նայելու կը դառնար, հագարացի ոմն կը դիտէ այն վայրկեանը երբ իշխանին կողը ունայնացեալ էր ի վահանէն՝ որով ծածկեալ էր, եւ երեքթեւեան եռաթունեալ նետով կողէն կը խոցէ։ Թէպէտ Ապիրատ զարնողին զկնի արձան մեծ թաւալեալ, եւ զյաղթանդամըն ջախջախեալ կը սպաննէ, սակայն ինքն ալ թունաւոր խոցէբ չ՚ազատիր, եւ յետ փոքու վերափոխեալ կը վախճանի, ի շիրիմ հարցն ամփոփեալ, եւ ընդ վկայսն պսակեալ (ՉԱՓ. 554)։ Այդ Ապիրատն է, որուն երկու զաւակները տղայութենէ եկեղեցականութեան սահմանուած, եւ Վկայասէրին խնամոց ներքեւ մտած, եւ Բարսեղէ հովանաւորուած նշանաւոր կաթողիկոսներ եղան։ Իսկ միւս երկու զաւակները Վասիլ ու Շահան զինուորական կեանքի հետեւեցան, բայց անոնց ալ զաւակները կաթողիկոսացան, որք են Տղայ եւ Ապիրատ Գրիգորները։ Պատմութիւնը չի ճշդեր թէ Ապիրատի մահուընէ ետքը՝ անոր եղբայրներէն կամ զաւակներէն որը անցաւ անմիջապէս Ծովքի իշխանութեան գլուխը։

« 922. Մահը Գող Վասիլի   |   924. Բարսեղի Մահը »
© Gratun.org