Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

927. Ընտրութիւն և Տարիք

Բարսեղի մահը անակնկալ արկած մըն էր, որ կարեւոր ժամանակին մէջ պարապ կը թողուր հայրապետական աթոռը, եւ զանազան նկատումներ մէջտեղ կ՚ելլէին աջորդին ընտրութեան համար։ Ամենուն ծանօթ էր Վկայասէրի կտակը իր քրոջ թոռ Գրիգորը՝ Բարսեղէ ետք հայրապետական աթոռ բարձրացնելու համար։ Վկայասէրի կամքն ալ երկնային պատգամի մը չափ զօրաւոր էր ամենուն միտքին վրայ, միայն թէ ոչ ոք մտածած էր թէ Բարսեղի անակնկալ մահուամբը, Գրիգորի նորահաս տարիքին մէջ պիտի ճշմարտուէր այդ պարագան։ Իսկ Բարսեղ իր վերջին օրերուն նոր ոյժ մը աւելցուցած էր մօրեղբօրը կտակին, նոյնիսկ հարուածեալ եւ արկածեալ օրերուն մէջ փութալով Գրիգորի եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւն տալ, որպէսզի յաջողութեան համար արգելք չնկատուին կանուխէն եպիսկոպոս ձեռնադրուած չըլլալը։ Հայ իշխաններ, որոնց ձայնը կշիռ ունէր, էին Վասիլ Կամսարականը Կոմագինէի մէջ եւ Թորոս Ռուբինեանը Կիլիկիոյ մէջ, երկուքն ալ Վկայասէրին անունին ջերմեռանդ, եւ անոր փափաքին հլու հպատակ։ Եկեղեցական դասակարգն ալ կազմուած էր, որ Վկայասէրի աշակերտութենէն յառաջ եկած կամ անոր հովանաւորութեամբ զարգացած էր, եւ միեւնոյն համակերպող զգացումներն ունէին Վկայասէրի կտակին հանդէպ։ Աւելցնենք թէ սերնդական եւ ժառանգական յաջորդութեան գաղափարն ալ բաւական զօրաւոր էր ամենուն սիրտին վրայ, ինչ որ Մոկացեանց եւ Պահլաւունեաց տուներուն վրայ քանիցս դիտել տուինք։ Այդ ամէն պարագաներ իրենց ազդեցութիւնը գործեցին, Գրիգորի տարիքէն յառաջ գալիք դժուարութիւնը՝ տեղի տուաւ Վկայասէրի կտակային կամքին հանդէպ, մանաւանդ որ Գրիգոր վարուք եւ բարուք, ուսմամբ ու զարգացմամբ, հասակով եւ կերպարանով կատարելապէս կրնար վայելցնել բարձր աստիճանը, եւ վստահութիւն կը ներշնչէր իր կարողութեան վրայ։ ղեւ ժողով եպիսկոպոսաց եւ հարանց ի կարմիրվանք, մերձ ի Քեսուն, այսինքն հայրապետութեան աթոռանիստ տեղը, ամենուն կարծիքը միաբան գտնուեցաւ եւ Գրիգորիս եպիսկոպոս ստացաւ զձեռնադրութիւն կաթողիկոսութեան ի վերայ աթոռոյ սրբոյ Գրիգորի (ՈՒՌ. 412)։ Գրիգորի տարիքը 18 կամ 20 կամ 22 եղած կ՚ըսուի կաթողիկոսացած ատեն, մինչեւ իսկ 15 տարեկան ըսող կայ (ՍԱՄ. 124), հարկաւ թուատառերու շփոթութեամբ, իսկ մենք 20ը իբր աւելի հաւանական ընդունած ենք։ Ուռհայեցին ի տղայութեան հասակին կ՚ըսէ, եւ կը յաւելու թէ չէ եւս լեալ էր սկիզբն մօրուացն, որ եթէ խստութեամբ իմացուէր 18է ալ պակաս տարիք կը ցուցնէր, սակայն հիներ ուշ կը ձգէին կատարեալ տարիքը եւ շատ կ՚ընդարձակէին տղայութեան միջոցը։ ասոր հետ մէկտեղ բարձրահասակ եւ գեղեցկատեսիլ եղած ըլլալը կը վկայուի (ՈՒՌ. 412), որ այլեւս տղայ չլլալը կը հաստատէ։ Այս երրորդ Գրիգորը՝ Պահլաւունի մականունովը կը տարբերենք համանուններէր, զի Ծովքեցի կոչումը սովորական չէ եղած, եւ միւս Պահլաւունիները յատուկ մակդիր ունենալնուն, ազգատոհմին անունը անոր սեփական մնացած է։ Գրիգոր արդէն Շուղրի կամ Քէսունի վանքը կը մնար, կաթողիկոսներու մօտ, եւ այն տեղ ալ պահեց իր աթոռը։ Իսկ Շովքի մէջ, եթէ իր հօրը մեռնելէն ետքը (§ 923), Վասակ կամ Վահրամ հօրեղբայրներէն մին ալ եղաւ գլուխը, բայց շուտով իշխանութիւնը անցաւ Ապիրատի Վասիլ որդւոյն, ինչպէս Շնորհալին ալ կը գրէ, թէ յիշխանական ագահ յառաջեալ Վասիլ անուն վեհ երեւեալ, եւ զօրավար համապատուեալ (ՉԱՓ. 557)։

« 926. Մեղրիկ և Ուրիշներ   |   928. Դաւիթ Թոռնիկեան »
© Gratun.org