Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

928. Դաւիթ Թոռնիկեան

Երբոր գաղթական Հայութիւնը գիրքի տիրացած, կ՚ուրախանար ազգային միութեան միակ նշանակ մնացած հայրապետական աթոռին՝ ընտիր յաջորդ մը նշանակած ըլլալուն համար, յանկարծ գժտութեան եւ երկպառակութեան ձայն մը կը բարձրանար Վասպուրականի կողմէն, եւ ամենուն մտահոգութիւն կը պատճառէր։ Աղթամարայ եպիսկոպոսն Դաւիթ Թոռնիկեան, արհամարհէ զտղայութիւն Գրիգորիսի, եւ ապստամբեալ նստի կաթողիկոս (ՍԱՄ. 124)։ Իրեն համախոհ գտաւ միայն հինգ եպիսկոպոսներ, եւ անոնց ձեռքով Ձորովանքի եկեղեցւոյն մէջ ձեռնադրեցաւ կաթողիկոս, պատճառաբանելով թէ աթոռ է սա թագաւորացն Արծրունեաց, եւ վայել է լինել եւ պատրիարք, թէ Վահանիկ կաթողիկոս ալ անդ վախնանեցաւ, թէ այնտեղ էին Լուսաւորիչին պատարագի սեղանը եւ գաւազանը եւ մաշկեղէն գօտին, եւ Հռիփսիմէի հողաթափը ու տաստառակը ու արիւնոտ պարեգօտը (ՎԱՐ. 116), ինչպէս նաեւ Աբդլմսեհ վկային բազուկը, Ապարանից խաչը, եւ շատ մարտիրոսներու մասունքներ (ԱՐԾ. 349)։ Այստեղ աւելցնենք թէ Լուսաւորչի աջին Աղթամարի մէջ գտնուիլը (ՉԱՄ. Գ. 34) հիներէն յիշուած չէ, եւ կ՚երեւի թէ զգաւազան ամենազօր աջոյն՝ խօսքը (ԱՐԾ. 349), սխալ մեկնուած եւ գաւազանը աջին հետ շփոթուած է։ Այդ պատճառաբանութիւնները բաւական են ճշդիւ կշռելու Աղթամարի Դաւիթին անհիմն ձեռնարկը, եւ միայն հինգ եպիսկոպոսներու կամակցութիւնը կը ցուցնէ թէ շատ մասնաւոր գործ մըն էր ըրածը։ Միւս կողմէն Անեցիին եւ Վարդանին պատմութիւնները բացէրաց կը մերժեն Գէորգի ժամանակէն Աղթամարի կաթողիկոսութեան սկսիլը, որպիսի ինչ եթէ տեղի ունեցած ըլլար, ամենէն զօրաւոր փաստը պիտի ըլլար Դաւիթի յաւակնութեան։ Այդ կէտին վրայ ըրած խորհրդածութենէն աւելի բան մը (§ 902) հնար չէ ընդունիլ, այն է Աղթամարի եպիսկոպոսներուն Վասպուրականի մէջ ինքզինքնուն աւելի փայլ մը տուած ըլլալու ձգտումը։ Որչափ ալ Արծրունիին շարունակողը՝ Դաւիթին համար գովեստներ շռայլէ, մինչեւ իսկ հաստատութիւն հաւատոց եւ պսակ պարծանաց սուրբ եկեղեցւոյ կոչել զայն (ԱՐԾ. 359), մեր տեսութեամբ Դաւիթ չի մրնար ազատ մնալ ապստամբութեան եւ աթոռի պառակտման մեղադրանքէն, թէպէտ, գործունեայ եւ ձեռներէց անձի մը նկարագիրը կը տեսնուի իր վրայ։ Շարունակող պատմիչն ալ, որ Աղթամարի աթոռին երկրպագու մըն է, բոլորովին կ՚անգիտանայ Գէրգ Գառնեցիէհաստատուած Եղիշէ կաթողիկոսի մը կարծեցեալ պատմութիւնը (§ 745), եւ միայն արտաքին փայլ մը կու տայ Դաւիթի, զայն Արծրունի թագաւորազուն սերունդ մը ցուցնելով, եւ ժառանգական իշխաններու զաւակ։ Թոռնիկեանց ազգատոհմին նախահայր կը նշանակէ Թոռնիկ Արծրունի մը, Ամիւկի իշխան, Սենեքերիմ թագաւորի տոհմակից, որ Աստուածայայտնութեան տօնին օրը արժանի եղեւ առնուլ զպսակ մարտիրոսութեան, Աստիճանսի ճակատամարտին մէջ, Սրահանգներու զօրավարներէր մեկուն դէմ պատերազմելով (ԱՐԾ. 347)։ Այդ Թոռնիկի զաւակն է Աբդլմսեհ իշխան, որ կը փեսայանայ Գրիգոր դուքսին Մարիամ դստեր, ուսկից կ՚ունենայ Թոռնիկ իշխանը, եւ տէր Դաւիթ, տէր Ստեփաննոս ու տէր Գրիգոր, զսուրբ զամենագով եւ զբարերջանիկ զհովիւսն (ԱՐԾ. 349)։ Թոռնիկէն կը ծնանի Թադէոս, որ հայր է երրորդ Թոռնիկի մը, եւ այդ Թոռնիկին զաւակն է Աբդլմսեհ իշխան ժամանակակից Երուսաղէմի Լատիններէն առնուելուն (§ 906)։ Վերջապէս այդ Աբդլմսեհէն կը ծնին սաստէօք եօթն եւ դստերք հինգ, որոնց մէջէն ընտրեաց տէր զմի ոմն, որում անուն էր Դաւիթ, նմանող եղեալ Յեսսէ Բեթղեհեմացւոյն (ԱՐԾ. 351), եւ այս Դաւիթն է զոր շարունակողին համոզմամբ, նստոյց Տէր յաթոռ մերոյ սուրբ Լուսաւորչին (ԱՐԾ. 353), այլ պատմական ճշմարտութեան համաձայն ապստամբ մըն է, Լուսաւորչի աթոռին դէմ հակաթոռ մը, եւ եկեղեցւոյն պառակտումներուն պատճառ եղող մէկ մը։

« 927. Ընտրութիւն և Տարիք   |   929. Աղթամարի Մերժուիլը »
© Gratun.org