Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

929. Աղթամարի Մերժուիլը

Աղթամարի եպիսկոպոսը պէտք ունէր հարկաւ իրեն կուսակիցներ գտնել, իր դիրքը զօրացնելու։ Նա իբր փաստ ջանաց գործածել Գրիգոր Պահլաւունիի եւ իր ընտրողներուն Հայաստանէ դուրս գտնուիլը, եւ հայրապետական աթոռին բուն հայրենիքին սեփական լինելը։ Բայց իր դիմումները ընդունելութիւն չգտան, եւ ինքն ոչ եղեւ ընկալեալ, թէեւ շատիցս եղեւ աշխատ ընծայիւք եւ աղաչանօք։ Պէտք ունէր իր կողմը ձգել Անին, որ մինչեւ Բարսեղին օրը աթոռանիստ կը նկատուէր, բայց մանաւանդ ի յԱնւոյ գլխաւորացն մերժուեցաւ (ՎԱՐ. 116), որոնք պատուով կը պահէին Բարսեղի յիշատակը եւ կը յարգէին անոր ըրածները։ Պահ մը Սիւնեաց եւ Արտազու աթոռները աթոռները համակրութիւն ցուցուցին Թոռնիկեանի ձեռնարկին, բայց հազիւ թէ տարի մը տեւեց այդ յարաբերութիւնը, եւ Գրիգորի կողմին զօրութիւնը, եւ Վկայասէրի եւ Բարսեղի օրհնեալ յիշատակները իրենց ազդեցութիւնը ունեցան, եւ խզեցին Թոռնիկեանի հետ յարաբերութիւննին եւ Աղթամար մինակ մնաց յիւրում ապստամբութեան (ՍԱՄ. 124)։ Անդիէն Կիլիկիոյ եւ Կոմագինէի Հայերն ալ անգործ չէին եկեղեցական իրաւանց պաշտպանութեան համար։ Մեծ Սիւնհոդոս մը հաւաքուեցաւ ի սուրբ Լեառնն, որ է յայտնապէս Քէսունի լեռնային Կարմիր վանքը, ներկայութեամբ սուրբ եւ առաքինեաց արանց ազգիս Հայոց, որք հաւաքուեցան աւելի քան զերկու հազար եւ հինգ հարիւր. բոլոր եկեղեցական դասակարգերէ եպիսկոպոսաց, վարդապետաց, հարց վանականաց, եւ միանձանց, որոնք միաձայն հաւանութեամբ նզովեալ հերքեցին յեկեղեցւոյ Քրիստոսի, ապստամբութեան գլուխն ու հետեւողները, անէծս ցաւագինս կուտեալ ի գլուխս նոցա (ԸՆԴ. 49)։ Շողովական եկեղեցականներուն թիւն ուրիշ տեղ միայն 300 ըսուած է (ՀԱՅ. 696)։ Շնորհալին, որ հարկաւ այդ պարագային գործիչներէն մէկն էր, 2500 եկեղեցականները յիշած ատեն, իշխաններու եւ աշխարհականներու անունը չի տար, բայց գործը առանց անոնց ձեռնատուութեան չէր վերջանար, նոյնիսկ ժողովն ալ Վասիլ Կամսարականի իշխանութեան սահմաններուն մէջ կը գումարուէր, Կիլիկիոյ Թորոսն ալ ըստ ամենայնի համամիտ էր, եւ իրեն մօտ ունենալ կը սիրէր հայրապետական աթոռը։ Իսկ ուրիշ մանր իշխաններ, որոնց իւրաքանչիւրը իբրեւ զատ զատ աւատապետ բազմաթիւ իշխանութիւններ հիմնուած էին այդ կողմերը, արդէն երկու մեծ իշխաններուն ազդեցութեան ներքեւ էին, եւ իրենց ալ շահը կը պահանջէր հայրապետական աթոռի ազդեցութիւնը իրենց մօտ պահել։ Ըստ այսմ Աղթամարցի Դաւիթին ձեռնարկը ընդհանուր կացութեան եւ պաշտօնական դիրքին վրայ ազդեցութիւն չունեցաւ, հայրապետական աթոռին ուղիղ յաջորդութիւնը չխանգարուեցաւ, բայց եկեղեցւոյ մէջ բաժանում մը ստեղծելու պատճառ եղաւ, որ բաւական դարեր շարունակեց իբրեւ դատապարտեալ հերձուած։ Իրաւ ետքէն գործին օրինաւորութեան կերպարան մը տրուեցաւ, սակայն միշտ նորաստեղծ աթոռ մը աւելցուց, առանց մեծ օգտակարութիւն մը ունենալու, եւ առանց նկատողութեան արժանի արդիւնք մը պտղաբերելու։

« 928. Դաւիթ Թոռնիկեան   |   930. Չորս Աթոռներ »
© Gratun.org