Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

930. Չորս Աթոռներ

Ինչպես ակնարկեցինք, Աղթամարի ապստամբութիւնը Գրիգորի տարիքին խնդիրէն աւելի զօրաւոր պատճառ մըն ալ ունէր, այն է բուն Հայաստանին եւ նորակազմ Հայաստանին մէջ մրցակցութիւն մը, թէ որուն պիտի իյնար հայրապետական ընտրութեանց մէջ գլխաւոր ազդեցութիւնը եւ տիրապետող ձայնը։ Խնդիրը մեծ կարեւորութիւն ունէր այն տեսակէտէն, թէ նորակազմ Հայաստանն էր, որ ազատ իշխաններ ունէր, լաւագոյն դիրք կազմած էր, եւ հետզհետէ իր ոյժն ու ազդեցութիւնը կ՚աճեցնէր, մինչ բուն Հայաստանը օտարներու ձեռքին ներքեւ ընկճուած, ոչ ազգային կեդրոն մը ունէր, ոչ ազգային վարիչներ կային, եւ ոչ ալ ազգին անունով գործելու միջոցներ եւ դիւրութիւններ կը գտնուէին։ Իրաց վիճակը նորակազմ Հայաստանին նպաստաւոր էր, մինչ աւանդական իրաւունքը հին Հայաստանին էր։ Այդ դժուարութեան լուծումը կը գտնենք սովորական դարձած կանոնի մը մէջ, որով հաստատուած է որ ընտրութիւնը, նորակազմ Հայաստանին չորս մեծ աթոռներու հաւանութիւնը անհրաժեշտ նկատուի ընտրութեանց վաւերականութեան համար։ Չորս աթոռներն ալ են, Բջնի, Հաղբատ, տաթեւ եւ Արտազ։ Բջնին հաւանաբար առաջ Անի է եղած, եւ միայն քաղաքին կործանումէն ետքը, Բջնիի վրայ անցած պիտի ըլլայ իրաւունքը. Հաղբատ նշանաւոր էր Կովկասի կողմերը, Տաթեւ Սիւնեաց մեծ աթոռն էր, Արտազ ալ Թադէոս առաքելոյ գորոզմանին պահապանն էր։ Չորս աթոռներուն տրուած իրաւունքին մասին ժողովական որոշումը յստակ կերպով տեղ մը նշանակուած չգտանք, բայց չենք դժուարիր համաձայնիլ անոնց որ այս ժողովին կը պատշաճեցնեն սոյն որոշումը (ՉԱՄ. Գ. 37), իբր զի հիմնական եւ նախնական կանոն մը սեպուած էր այն, եւ ասկէ առաջ աւելի մեծ ժողով մը չունինք ընտրական գործերով զբաղող։ Միւս կողմէն Սիւնեաց եւ Արտազու աթոռներուն առաջ Թոռնիկեանի կողմը ըլլալնին, եւ յետոյ անկէ բաժնուելնին փոխադարձ համաձայնութեան մը գոյութիւնը կ՚ենթադրէ, եւ կ՚արդարացնէ իրենց տրուած իրաւունքին պայմանը։ Բջնի, կամ լաւ եւս Անի, արդէն իր գերակշռութիւնն ունէր, եւ Հաղբատ ալ Սանահինի հետ Արեւելեան վարդապետներուն օրրանը դարձած էր, եւ հիւսիսային գաւառներուն մէջ գտնուող Հայերուն կեդրոնն էր։ Այդ համաձայնութիւնը վերջացնելէն եւ Հայութեան երկու կէսերուն մէջ համաձայնութիւնը գոյացնելէն ետքը է, որ Գրիգոր Պահլաւունի երիտասարդ կաթողիկոսը, գրէ մեծ շնորհակալութիւն օրհնութեամբ, եւ շրջաբերականներ կը ցրուէ, ամենայն վանօրէիւք Սեաւ-Լերինն, եւ շրջակայ եպիսկոպոսացն ձեռագրով (ՎԱՐ. 116)։

« 929. Աղթամարի Մերժուիլը   |   931. Ծովքի Հայրապետանոցը »
© Gratun.org