Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

933. Թագաւորաց Փոփոխումներ

Նշանաւոր կ՚լլար 1118 տարին, հարեւան վեհապետներու փոփոխութեամբ։ Ալեքս Ա. Կոմնենոս մեռնելով իրեն յաջորդ թողուց իր որդին Յովհաննէս բ. Կոմնենոսը, որ աւելի կը յիշուի Պորփիւրոժէն կամ Փերփերոժէն մականունովը. այն է Ծիրանեծին, երկարակեաց հօր մը խաղաղութեամբ յաջորդած ըլլալուն համար, որ անակնկալ նորութիւն մըն էր նախընթաց խառնակութեանց վրայ (§ 889)։ Թէպէտ Ալեքս խաղաղաբար բնոյթի տէր՝ արտաքին շփոթութիւններէ հեռու կը մնար, սակայն ի վերայ ազգիս Հայոց յոյժ ատեցող երեւեալ էր, կը գրէ Ուռհայեցին, եւ անոր կը վերագրէ, Հայոց մկրտութիւնը անարգելով, զանոնք կրկնամկրտութեան ենթարկելու հրամանը (ՈՒՌ. 432)։ Իսկ Յովհաննէս, թէպէտ պատերազմող քաղաքականութիւն մը ունեցաւ բայց կրօնամոլ ձգտումներու չհետեւեցաւ, (ՈՒՌ. 433), եւ եթէ շփումներ ալ ունեցաւ, Կիլիկիոյ նորահաստատ իշխանապետութեան հետ, միշտ նոյն ուղղութիւնը պահեց։ Միեւնոյն տարին մեռաւ։ Մըսթատըր-Պիլլահ ամիրապետը Պաղտատի մէջ (§ 906), Սելճուք սուլտաններու ազդեցութեան ներքեւ 24 անգործ տարիներ անցընելէն ետքը։ Վերջին տարիներու մէջ 1115 Մուհամմէտ-Տափար ալ մեռնելով անոր յաջորդած էր Մուսսատ սուլտան Պարսկաստանի մէջ։ Ասոր օրով ամիրապետութեան յաջորեց Մսթարխէտ-Պիլլահ, բայց իր հօրմէ տարբերեցաւ, եւ ուզեց գործունէութիւն ցոյց տալ, կարողութենէ ալ զուրկ չէր։ Սակայն այլեւս ամիրապետներուն անգործութիւնը եւ սուլտաններու իշխանութիւնը օրէնք եղած էր, ուստի ոչ միայն ապարդիւն եղան Մըսթարխէտի ճիգերը, այլ եւ կեանքն ալ վրայ տուաւ 1135ին, եւ դաւաճաններու ձեռքով սպաննուեցաւ։ Ռաշիտ-Պիլլահ որդին որ իրեն աջորդեց, ուղեց ինքն ալ ամիրապետական իշխանութիւնը վերակենդանացնել, բայց տարիէ մը գահազուրկ եղաւ 1136ին, եւ իրեն տեղ անցաւ հօրեղբայրը Մըքթաֆի-Լիամրուլլահ։ Ռաշիտ 1138ին փորձեց նորէն իշխանութիւնը ձեռք ձգել, բայց սպաննուեցաւ իր հօրը նման, եւ Մըքթաֆի-Լիամրուլլահ իշխանութիւնը վարեց մինչեւ 1160, չափով մը օգուտ քաղելով իր դժբախտ եղբօր եւ եղբօրորդւոյն ճիգերէն, (ՎԵՐ. 465)։ Մասուտ մըն ալ կար նոյն ատեն, Գոնիայի Րում սուլտանութեան բարձրացած 1117ին, որ երկար կեանք ալ ունեցաւ մինչեւ 1155, եւ ժամանակակից եղաւ Պահլաւունիի օրով կատարուած եղելութեանց, եւ շատ շփումններ ունեցաւ Հայ իշխանութեանց հետ։ Վերոյիշեալ 1118 տարին կը մեռնէր նաեւ։ Երուսաղէմը լատին թագաւոր Բաղդովինոս Բոււլիոն, եւ իր յանձնարարութեամբ եւ Լատին իշխաներու հաւանութեամբ իրեն կը յաջորդէր Ուռհայի կոմս Բաղդովինոս Տպորկ, որ ճիշդ նոյն միջոցին Երուսաղէմ հասած էր։ Ծաղկազարդի օրը, 1118 Ապրիլ 7ին, աթոռ բաձրացաւ, տարի մը թագադրութիւնը յապաղելու պայմանով, Բուլիոններուն երրորդ եղբօր Եւրոպայէ գալուն եւ յաջորդութիւնը ժառանգելուն ակնկալութեամբ, ինչ որ տեղի չունեցաւ եւ Բաղդովինոս թագը դրաւ։ Այդ Բաղդովինոսն է, Հայ իշխանները զրկողը՝ որուն մասին Ուռհայեցին կը գրէ, թէ էր յաւէտ ճարտար, յափշտակիչ անյագուրդ, գանձուց եւ արծաթոյ անկուշտ, եւ ի տուրս ընչից նուազ, եւ կարծես թէ այդ մեղադրանքները զգալի չընելու դիտմամբ կը յաւելու միանգամայն, թէ էր քաջ պատերազմող, մարմնով սրբասէր, մեղաց ատեցող, բարուքն հեզ եւ ցած. (ՈՒՌ. 426), ինչ որ չի կրնար մաքրել խուժդուժ անիրաւութեանց կեղտը, զորս պատմիչը չէ համարձակած իսկ մանրամասնօրէն գրել (ՈՒՌ. 424)։

« 932. Լատինք և Այլազգիք   |   934. Թորոսի Մահը »
© Gratun.org