Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

934. Թորոսի Մահը

Բաղդովինոսի Երուսաղէմ անցնելէն ետքը միջոց մը աւելի հանդարտած կը գտնենք նոր հայաբնակ երկիրներուն վիճակը, եւ պատմութիւնն ալ տասը տարուան միջոցի համար ազգային նորութիւններ չի ներկայեր մեզի, եւ հանդարտ օրեր կ՚անցընռն Գրիգոր կաթողիկոս Ծովքի մէջ եւ Թորոս իշխանապետ Կիլիլկիոյ մէջ։ Թորոսի մահը Սմբատէ որոշակի գրուած է Հայոց 578ին (ՍՄԲ. 92), որուն կը ձայնակցի Անեցին 549ին դնելով իշխանութեան սկիզբը եւ 29 տարի հաշուելով տեւողութիւնը (ՍԱՄ. 121), եւ ասոր հակառակ ալ բան մը չէ գրուած ուրիշ տեղ, որով չ՚արդարանար 1123ին դնելու հաշիւը (ՉԱՄ. Գ. 50), եւ 1129ը պէտք է ընդունուի իբր Թորոսի մահուան թուական։ Իսկ ճիշդ օրը Յայսմաւուրքի մէջ դրուած է Փետրուար 2ին, համմատելով զայն արացի 26ին (ՅԱՍ. Ա. 61) անշարժ տոմարով, մինչ սովորական հաշիւներ շարժական տոմարով կ՚ըլլային, եւ այդ հաշուով Թորոսի մահը կ"իյնայ 1129 Օգոստոս 11ին։ Թորոս զաւակ մը ունեցած էր Կոստանդին անունով, եւ անոր մեռնելովը իշխանապետութեան յաջորդութիւնը ինկաւ եղբօրը Լեւոնին։ Մթին են պատմական յիշատակները Կոստանդին Թորոսեանի մահուան մասին, թէ երբ եւ ինչպէս մեռաւ։ վահրամ կը գրէ, սորա որդի մի էր թողեալ, ում Կոստանդին անուն ձայնեալ, զոր ամպարիշտք ոմանք կալեալ եւ մահացու դեղօք բարձեալ (ՎԱՀ. 196) ։ Անեցին ալ նոյնպէս կը կրկնէ ըսելով, թէ Լեւոն յաջորդեց Թորոսի, վասն զի զԿոստանդին որդին նորա կալան ոմանք ամբարիշտք, եւ մահացու դեղօք հանին ի կենաց (ՍԱՄ. 128)։ Վահրամի թողեալ բառը, եւ Անեցին վասն զի պատճառականը այնպէս կը ցուցեն, թէ Թորոսի մահուան ատեն կենդանի էր Կոստանդին որդին, եւ զայն թունաւորել տալով յաջողեցաւ Լեւոն իշխանապետութիւնը ժառանգել։ Եթէ այդ է իրողութիւնը, վերին արդարադատութեան գործ պէտք կ՚ըլլայ սեպել Լեւոնի վրայ եկած արկածները, եւ եղերական մահը բանտարկութեան մէջ։ Սակայն անհնար չէ, որ բոլորը կասկածանաց արդիւնք ըլլայ, Կոստանդին տղուն յանկարծական մեռնելէն յառաջ եկած։ Լեւոնի առաջին տարիները յաջող եղան, Լատինաց խնամի էր, եւ ինքն քաջ պատերազմիկ, հետզհետէ իր սահմանները ընդարձակեց, եւ Կիլիկիոյ քաղաքներէն գրաւեց Տարսոնը, Ատանան եւ Մսիսը որ է Մոպսուեստիա (ՍՄԲ. 93), որոնք Յոյներու կը պատկանէին, մինչ անդին ցիրուցան պատերազմներ անպակաս էին Կիլիկիոյ շուրջը գտնուող պետութեանց միջեւ, որոնց հետեւիլ մեր նպատակէն դուրս է։

« 933. Թագաւորաց Փոփոխումներ   |   935. Գրիգոր և Անի »
© Gratun.org