Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

942. Գրիգորի Պատգամաւորը

Գրիգոր կաթողիկոսի յղած պատգամաւորութեան վրայօք Սիս գումարուած 1307ին ժողովը կը յիշէ, թէ իրենց ւսածները գրուած են ի թուղթսն Եւգենիոսի պապին Հռոմայ զոր գրեալ է առ տէր Գրիգոր կաթողիկոսն, եղբայր մեծին Ներսէսի Կլայեցւոյն (ԿԱԼ. 467)։ Դժբախտաբար այսպիսի նամակի մը ոչ հայերէնը կը գտնուի եւ ոչ լատիներէնը, ինչպէս Հայոց կաթողիկոսին գրած նամակին ալ պատճէնը չի գտնուիր, որով կարենայինք ճիշդ գաղափար մը կազմել Հայոց եւ Լատինաց մէջ տեղի ունեցած այս առաջին բանակցութեան վրայ, քանի որ Վկայասէրին մասին պատմուածներուն՝ հիմնական եւ հաստատուն բան մը չլինելը յայտնեցինք (§ 898)։ Վաւերական աղբիւրներու տեղ առջեւ կը բերուի Ոթոն Փրիսինգացիի (Othon de Freising) պատմածը, որ կը գրէ թէ ինքն ալ Վիտերբիա կը գտնուէր 1145ին Հայ պատգամաւորներուն եկած ատենը, եւ իբր ականատես կը պատմէ պատգամաւորութեան նպատակը եւ յարակից եղելութիւնները (ԿԱԼ. 235)։ Ոթոնի պատմաթին համեմատ, Հայերը Ծնունդն ու Յայտնութիւնը միասին տօնելէ զատ, խմորուն հացով եւ անջուր բաժակով կը պատարագեն եղեր։ Եւ Հռոմ եկեր են՝ ուսանիլ զկերպ պատարագին ըստ սովորութեան նորա. եւ պապն ալ սորվեցնելու համար, անոնց ներկայութեան կը կատարէ զհանդիսի մեծ պատարագն, եւ եւս զփոքրն որ լինէր ի ծածուկ (ԿԱԼ. 236)։ Դարձեալ թէ Հայոց շուրջը կւ գտնուին եղեր ոչ-քրիստոնեայ ազգեր, որոնք իրենց հոտած տղաքները Հայոց մկրտութեան աւազանին մէջ լուալ կու տան եւ հոտը կ՚անցնի եղեր, եւ յետոյ նորէն կը դառնան եղեր ի պիղծ սովորութիւն կռապաշտութեան, ուստի պատգամաւորութիւնը եկեր է ուսանիլ միթէ՞ պարտ է Հայոց մկրտիլ զայնպիսի երեխայս (ԿԱԼ. 237)։ Եթէ այսչափ էր իրօք պատգամաւորութեան նպատակը, իրաւ որ խղճալ պէտք էչ Գրիգոր կաթողիկոսին եւ իր եղբօր Ներսէս եպիսկոպոսին տգիտութեան եւ ապիկարութեան վրայ, որ այս կէտերը սորվելու համար մէկուկէս տարի ճամբորդութեամբ պատգամաւորութիւն մը կը զրկեն Հռոմ։ Ապա թէ ոչ պէտք է ըսել թէ Գրիգորի պատգամաւորները ուղած են զուարճանալ Ոթոնի եւ անոր ընկերակից Լատին եպիսկոպոսներու հետ, ասանկ բաներ հաւատացնել տալով անոնց, կամ թէ Ոթոն լսածէն բան մը հասկըցած չէ, մինչեւ իսկ Հայերը խմորուն հացով պատարագ ընող կարծելով, եւ Հայաստանի մէջ կռապաշտներու գոյութիւնը ենթադրելով։ Հայերուն զուարճանալ ուզած ըլլալուն իբր նշան կրնանք նկատել, պատգամաւոր եպիսկոպոսներէն մէկուն վկայելը, թէ պապին պատարագած ատենը տեսած է, որ անոր գլխուն վրայ շառաւիղ մի պայծառ լուսոյ փայլատակէր, թէպէտ ոչ գտանէր լուսամուտս՝ զորով անցեալ էր այն լոյսը, եւ թէ երկու աղաւնիք վերուստ ի վայր իջանէին եւ ելանէին (ԿԱԼ. 236)։ Իսկ Եւգինէոս պապ այս տեսիլքը ոչ արժանաւոր արդեանցն իւրեանց, այլ Հայ եպիսկոպոսին մեծի հաւատոյ վերագրեր է (ԿԱԼ. 237)։ Փրիսինգացիին գրածին անփոփումը տալերնիս բաւական կը սեպենք անոր կեղակարծ պատմութիւնները հերքած ըլլալու համար։ ինչ որ իբր ստոյգ կրնանք քաղել, այն է, թէ Գրիգորի պատգամաւորները շողոքորթութիւնն ալ ձեռք առած են պապը շահելու, որպէս զի անոր ձեռքով Կիլիկիոյ կործանած իշխանապետութիւնը կանգնելու օգնութիւն ստանան, իսկ կրօնական խնդիրերէ ալ խուսափած են, աննշանակ կէտեր մէջտեղ նետելով։

« 941. Իննովկենտիոսի Ընծաները   |   943. Իշխանութեան Վերականգնումը »
© Gratun.org