Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

947. Վարդապետական Գիրը

Կատարելապէս վարդապետական է կաթողիկոսին հրամանով եւ անոր կողմէն Ներսէսի գրած նամակը (ԸՆԴ. 240-289), ուր մի առ մի յառաջ կը բերուին աղանդաւորներուն քարոզած մոլորութիւնները, եւ պատշաճ հերքումները կը տրուին։ Նամակը նախապէս կը ցուցնէ, թէ ինչպէս պէտք է քննել ու մեկնել Սուրբ Գիրքը, որ երբ մէկ կողմէն միտ դնել ընթերցուածոց խրատը կը գործադրուի, ի յիմար եւ յանիմաստ խնդրոյ հրաժարեա հրամանն ալ յարդուի։ առաջին խնդիրը մարգեղութեան խորհուրդին վրայ է, թէ ինչպէս պէտք է իմանալ երկու բնութեանց միաւորութիւնը եւ Քրիստոսի մահը որ խաչին վրայ ոչ աստուածային բնութիւնը մեռած ըսուի, եւ ոչ սոսկ մարդ մը մեռած կարծուի։ Սուրբ Գիրքէ եւ սուրբ հայրերէ վկայութիւններով կը բացատրէ Ներսէս՝ բնութեանց միաւորութիւնը Հայ եկեղեցւոյ տեսակէտէն, Նեստորն ու Եւտիքէսը հաւասարապէս մերժելով, բայց քաղկեդոնիկ դրութեան ալ չմօտելալով (ԸՆԴ. 242-մանները կը բացատրէ, աղի օրհնութեան 252)։ Յետոյ կը խօսի մատաղին վրայ, զոր իբրեւ հրէական զոհ կը պախարակէին աղանդաւորները, եւ կը ցուցնէ տարբերութիւնը, եւ զատկի եւ տեառնականի եւ ննջեցելոց մատաղները յիշելով՝ անոնց պայմանները կը բացատրէ, աղի օրհնութեան նշանակութիւնը կու տայ, եւ չուտուելիք այսինքն անսուրբ կենդանիներ գտնուիլն ալ կը պաշտպանէ, զոր օրինակ մույն ու մողէսը (ԸՆԴ. 252-264)։ Նկատելի է այն ըսածը, թէ մատաղը Հռոմայեցւոց եկեղեցւոյն հետեւողութեամբ մտած է Հայոց մէջ, եւ թէ Փռանկերը զատկի օրը խորոված գառ մը կը դնեն պատարագին սեղանին ներքեւ, եւ հաղորդուելէ ետքը անկէ կտորներ կը բաժանեն, եւ կ’ուտեն եկեղեցւոյն մէջ, ուրիշ կերակուրէ առաջ (ԸՆԴ. 258)։ Հարկաւ Լատիններուն մօտ այսպիսի սովորութիւն մը տեսած էր, որ համարձակօրէն կը պատմէ, թէպէտ այժմ այսպիսի սովորութիւն մը այլ եւս չտեսնուիր։ Երրորդ կէտը Հին Կտակարանի մէջէն Եդեմական դրախտին, Գիտութեան ծառին, Նոյի տապանին, Սաբեկայ խոյին, Մովսէսի գաւազանին եւ նմաններուն, պատմական իրողութիւններ ըլլալուն վրայ է, թէպէտեւ խորհրդաւոր նշանակութիւն ալ ունենան, եւ թէ նշանակութիւնը՝ իրականութիւնը չի ջնջեր (ԸՆԴ. 265-269)։ Չորրորդ յօդուածով կը պաշտպանէ խաչ օծելու, եկեղեցի օրհնելու, եւ սուրբ Մաշտոցի պարունակուած ծիսակատարութիւնները, կը յիշէ թէ հակառակը Սմբատ Թոնդրակեցիին արդէն հերքուած մոլորութիւնն է, եւ կ`ակնարկէ Անանիա Նարեկացիի աւելի ընդարձակ գրութեան։ յատկապէս կը զբաղի խաչին պաշտելի թէ պատուելի ըլլալուն վրայ, եւ երկրպագելի կ`ընդունի՝ ոչ կերպով կը մեկնէ եկեղեցիի նշանակութիւնը։ Մաշտոցին համար ալ կ`ըսէ, թէ երանելին Մաշտոց, ոչ թէ ինքն յարմարցուցած է ծիսակատարութիւնները, այլ ի մերոց Լուսաւորչացն եւ յայլոց ազգաց հայրապետտաց պատրաստուածները ի մի գիրս հաւաքած է (ԸՆԴ. 269-275)։ Շնորհալիին գրածէն որոշ չհասկցուիր թէ Մաշտոց-Մեսրոպի, կամ թէ Մաշտոց կաթողիկոսին կ`ուզէ ակնարկել, այլ աւելի հաւանական կ`երեւի՝ մերոց Լուսաւորչաց խումբէն դուրս եղող մէկու մը, այսինքն Մաշտոց կաթողիկոսին ակնարկած կարծել։ Նոր կէտ մը անցած ատեն, երկրորդ թուղթ մը կը յիշէ ի ձէնջ գրեալ (ԸՆԴ. 275), որով կը յայտնուի թէ միայն ի վերայ գրոյ պատուական իշխանին Առիւծու չի հիմնուիր (ԸՆԴ. 242), այլ իրենց իսկ խոստովանութիւնները աչքի առջեւ ունի։ Հինգերորդ յօդուածով մի առ մի կը հերքէ Եւտիքէսի գրութենէն հետեւող երկու մոլորութիւնները, թէ մարմինն Տեառն մերոյ ոչ էր ի բնութենէ մարդկան, այլ յառաջ քան զլինելութիւն մարդոյն, եւ թէ մարգեղութիւն ըսուածը եղած է Բանին էութեան թանձրանալ յորովայն կուսին, իբրեւ ջուր սառուցեալ, այլ ոչ զմարդայինս առեալ բնութիւն. եւ այս կէտերը հերքելու համար յառաջ կը բերէ աւետարանի խօսքերը, եւ կը բացատրէ տնօրինական գործողութիւնները (ԸՆԴ. 275-283)։ Վերջին յօդուածով կը հերքէ Մարդակերպարանեան մոլորութիւնը որ աստուածային բնութեան մարդկային անդամներու կերպարաններ կը վերագրէր, իսկ մարդուն ի պատկեր Աստուծոյ եղած ըլլալը կը մեկնէ մարդկային բնական ազատութեան վրայ, իբր զի եթէ ոչ էր անձնիշխան, ոչ վարձս ընդունէր եւ ոչ տանջանս (ԸՆԴ. 283-288)։ Նամակը կը փակէ ընդհանուր յորդորականով, որ ի բաց դարձուսջիք զլսելիս ձեր ի թիւր եւ ի մոլար բանից անի մաստիցն եւ մոլորելոցն, որպէսզի թէ այս կեանքի եւ թէ հանդերձեալի մէջ երջանիկ ըլլաք (ԸՆԴ. 289)։

« 946. Ամայք և Շպղթան   |   948. Թորոսի Գործերը »
© Gratun.org