Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

948. Թորոսի Գործերը

Երբոր ասոնք տեղի կ`ունենային, Հռոմկլայի հայրապետանոցին մէջ, անդին Թորոս Լեւոնեան բուռն ընդդիմութեանց դէմ պատերազմելու զբաղած էր, Ռուբինեանց հայրենական իշխանութիւնը վերակենդանացնելու, անկախ ընելու, եւ ամրացնելու համար։ Մանուէլ Կոմնենոս աղէկ աչքով չէր տեսած որ Թորոս յաջողի կայսրութեան երկիրներէն խլել Կիլիկիան, զոր իր հայրն Յովհաննէս Կոմնենոս կայսրութեան ներքեւ առած էր։ Երբոր Յոյներ մինակ ինքզինքնին անբաւական կը տեսնէին Հայերը նուաճելու, Իկոնիոսի սուլտան Մասուտը օգնութեան կը հրաւիրէին, բայց նա կը բաւականանար, որ իր գերիշխանութիւնը ճանչնան Հայերը, որոնք միայն Յոյներուն դէմ էին, եւ անհնար է կ`ըսէին, դարձուցանել զմերն ի Հոռոմն։ Այսպէս Հայեր ու Թուրքեր դաշինս սիրոյ խաղաղութեան կը կնքէին 1153ին (ՈՒՌ. 511)։ Բայց Յոյներուն նոր գրգռութիւններէն եւ խոստումներէն ազդուելով, Իկոնիոսի սուլտանութիւնը կրկին կը յարձակէր Հայերուն վրայ, Յոյներ ալ իրենց կողմէն շարունակ բանակներ կը շարժէին Հայերուն դէմ, որոնք յաջողութեամբ դէմ կը դնէին, Թորոս իշխանապետի եւ Ստեփանէ եւ Մլեհ եղբայրներուն հրամանատարութեամբ։ Պահ մը Ստեփանէ ուղեց ինքնիր գլխուն գործե, եւ իրեն որոշ իշխանութիւն մը հաստատել Կոմագինէի կողմերը, բայց ձախողելով Յոյներուն ձեռք ինկաւ, եւ յեռանդեան կաթսայ արկեալ սպաննուեցաւ (ՎԱՀ. 209), 1157 Փետրուար 3ին, ըստ Յայսմաւուրաց (ՅԱՍ. Ա. 62), եթէ արաց 27ը շարժական տոմարի չվերածենք, որ այն ատեն պիտի համեմատուէր Օգոստոս 5ին։ Թորոս ու Մլեհ սաստիկ զինուեցան Յոյներէն վրէժը հանելու, եւ մինչեւ Կիպրաւ հասուցին իրենց թշնամութիւնները։ Մանուէլ Կոմնենոս իր զօրավարներուն անյաջողութիւնը տեսնելով, անձամբ եկաւ Թորոսի դէմ 1150ին։ Այդ միջոցին էր, որ Մլեհ եղբօրը դէմ ելլելով մինչեւ իսկ զայն սպաննել կը խորհէր, բայց Թորոս երբ զայն կալաւ, միայն քշփեց խիստ եւ եհան յերկրէն (ՍՄԲ. 99), եւ նա իր համախոհ իշխաններէն մաս մըն ալ հետը տանելով Հալէպ գնաց։ Երբ Թորոս ինքզինք տկարացած գնաց, սկսաւ Յոյներէն խուսափիլ, վերջէն Լատին իշխաններէն՝ Երուսաղէմի թագաւորին եւ Անտիոքի կոմսին միջամտութիւններուն դիմեց եւ կայսեր հետ հաշտութիւն կնքեց, Անարղաբան եւ Մամեստիան Յոյներուն դարձնելով, եւ Կիլիկիոյ միւս մասերու վրայ իր իշխանութիւնը ապահովելով յունական գերիշխանութեան ներքեւ, վասնզի կայսրն ալ պարտաւորուեցաւ, այդչափ տարիներու անպտուղ ճիգերէն ետքը, Հայոց Կիլիկեան իշխանապետութիւնը ջնջելու գաղափարէն հրաժարիլ։ Այսպէս խաղաղ կացութեան մը սկիզբ տրուեցաւ 1159ին, տասնեւհինգ տարի շարունակ պատերազմական շրջան մը բոլորելէն ետքը 1144էն սկսելով (§ 943)։ Իսկ Մլեհ բոլորովին բաժնուելով Հայոց իշխանապետութենէն մնաց Բերիա, Հալէպի սուլտան Զանգիի որդի Նուրէտտինի մօտ։

« 947. Վարդապետական Գիրը   |   949. Օշինեանց Ընթացքը »
© Gratun.org