Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Դ. Հռոմկլայեցի

1186. Ընտրութեան Պարագաները

Անտարակոյս է որ Կատուկեցիին կաթողիկոսարանի գործերէն հեռանալովը, անոնց ղէկը մնաց Անաւարգեցիին ձեռքը, որ Սիսի մէջ եւ Հեթումի մօտ՝ պէտք եղած կարգադրութիւնները կը կատարէր։ Նոյնպէսստոյգ պէտք է ընդունիլ, որ եթէ 1286-ի ընտրութեան ատեն ալ ջանքեր եղան Անաւարղեցին կաթողիկոսութեան բարձրացնելու, եւ միայն Լեւոնի իշխանութեամբը այն խափանուեցաւ (§ 1168), հարկաւ միեւնոյն նպատակը կար այս անգամ ալ, երբ Հեթում լատինամոլը կը թագաւորէր, եւ այնչափ ջանքեր եղած էին Կատուկեցին գահընկեց ընելու։ Սակայն երկու բարեկամները մտածած էին, թէ շատ յայտնի պիտի ըլլայ դիմումնին, եթէ այդ կէտն ալ իրականանայ, եւ հարկաւ լուր ալ առած էին թէ Արեւելքի մէջ լաւ տպաւորութիւն ըրած չէր իրենց գործը, եւ լաւ ընդունելութիւն գտած չէ, Սկեւռացի Ստեփանոսի պատգամաւորութիւնը ։ Ուստի լաւագոյն կը սեպեն այնպիսի կաթողիկոս մը դնել, որ անունը միայն ունենալ, եւ գործը միշտ իրենց երկուքին ձեռքը մնայ։ Այս նպատակով առանց սպասելու որ պատգամաւորը դառնայ եւ Արեւելեաց պատասխանը պաշտօնապէս հաղորդէ, կը կանխեն կաթողիկոսական ընտրութեան ձեռնարկել եւ աթոռ կը բարձրացնեն զՍտեփանոս ոմն անապատաւոր (ՕՐԲ. Բ. 188)։ Կիլիկեան խմբակին այդ հնարքը՝ մէկ- երկու տարիով կը կանխէր Հռոմի մէջ կատարուած նոյնօրինակ դարձուածէն, որ երբ Նիկողայոս Դ-ի 1292-ին մեռնելէն ետքը, յաջողութեան պայքարներով երկու տարի պարապ կը մնար աթոռը, 1294-ին պապական աթոռը կը բարձրացուէր Պետրոս Մորոն (Pietro di Moron) անապատակորը, որ Կեղեստինոս Ե կոչուեցաւ։ Ստեփանոսի ընտրութիւնը տեղի ունեցաւ, 1290-ին (ՍՄԲ. 125), անշուշտ տարւոյն առաջի օրերը։ Ինքն բնիկ էր Եկեղաց կամ Երզնկա գաւառի երբեմն արքունական Խախ (§ 153) գիւղէն (ՍԱՄ. 163) բայց կանուխէն Կիլիկիա եկած, Հռոմակալի հայրապետանոցին մէջ մնացած, եւ ետքէն անապատական կեանքի նուիրուած, եւ սովորաբար Հռոմկլայեցի մականունով ճանչցուած (ՍՄԲ. 125), որ կրճատութեամբ Հռոմայեցի (ՍԱՄ. 152), եւ երբեմն ալ Կլայեցի գրուած է։ Օրբելեան կը կոչէ զայն, այռ լաւ եւ լի ամենայն առաքինութեամբ (ՕՐԲ. Բ. 188), եւ յայտնի ըլլալով Օրբելեանի ատելութիւնը՝ Կատուկեցիին հակառակորդներուն մասին, զորս վաշտուէր եւ ջեռեալ նախանձու եւ հեռիւ կը կոչէ (ՕՐԲ. Բ. 186), կը հետեւցնենք թէ Ստեփանոս Հռոմկլայեցին մաս չէր ունեցած անոնց հետ, այլ միամիտ ու ապիկար լինելուն համար կաթողիկոսանալու արժանի տեսնուած է։ Այս կերպով հայրապետական իշխանութիւնը, թէ ոչ իրաւապէս, բայց իրապէս Անաւարզեցիին ձեռք մնացած է, Հեթումի հետ համերաշխ գործակցութեամբ լատինամոլ ուղղութիւնը յառաջարներու համար։ Ստեփանոս Սկեւռացին երբ պատգամաւորներէն դարձաւ, տեսաւ որ նախ քան զպատասխանիսն Արեւելեայց գործը վերջացած, եւ նորընտիր Ստեփանոսը՝ է հաստատեալ յաթոռ կաթողիկոսութեան (ՕՐԲ. Բ. 188), եւ գործը լրացած է առանց Արեւելեայց մասնակցութեան։

« 1185. Արեւելեայց Ընթացքը   |   1187. Լատիններու Հեռանալը »
© Gratun.org