Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

949. Օշինեանց Ընթացքը

Մանուէլի եւ Թորոսի մէջ կնքուած հաշտութեան հետեւանօք, երկու Հայ իշխաններ կը գտնուէին Կիլիկիոյ մէջ, իրարու դրացի, իրարու անկախ, երկուքն ալ յունական գերիշխանութիւնը ճանչցող, եւ Յոյներէն Սեւաստոս ճանչցուած, իբր կայսերական ներկայացուցիչ ներքին ազատ վարչութեան իրաւունքով։ Այս երկուքէն մէկը Կիլիկիոյ իշխանապետի Թորոսն էր, իսկ միւսը Լամբրոնի իշխան Օշինը, Հեթումի որդին եւ Օշին Գանձակեցիի թոռը (§ 905), որ կաթողիկոսին ալ խնամի եղած էր, ամուսնանալով անոր Շահան եղբօր Շահանդուխտ դստեր հետ։ Լամբրոնի իշխաններուն քաղաքականութիւնը եղած էր, կապակցութիւն յունական շահերուն եւ հաւատարմութիւն յունական քաղաքականութեան, որով մինչեւ իսկ Յոյներուն կողմէն պատերազմած էին Թորոսի դէմ, եւ Օշին ինքը գերի ինկած էր Թորոսի ձեռքը (§ 943)։ Սակայն զՕշինըն վաճառեալ Թորոս եւ զբազմութիւն ոսկւոյ առեալ ազատ թողուց զայն (ՎԱՀ. 207), կամ աւելի ճիշդ խօսելով, Օշին կտրեց գին անձին իւրոյ ոս կի դահեկան քառասուն հազար, եւ ետ զքսան հազարն, եւ կիսոյն գրաւական երետ զտղայ որդին իւր Հեթում։ Բայց վերջէն համաձայնեցան որ Հեթում Թորոսի աղջկան ամուսնանայ, եւ մնացեալ քսան հազարը հարսին պռոյգ սեպուի, որով Թորոս Հեթումը նախ մկրտել, եւ յետոյ պսակել տալով իր հօրը դարձուց (ՍՄԲ. 96), եւ այսպէս սիրով ընդ նա կապեալ եղաւ (ՎԱՀ. 207), ու պահ մը խաղաղութիւն տիրեց երկու իշխաններուն մէջ։ Սակայն Թորոս իր ընդարձակ նպատակէն շուտով ետ կեցող չէր, ուստի նորէն փորձեր սկսաւ ընել տէրութիւնը շուտով ընդարձակելու Լատիններու հովանաւորութեամբ։ Այդ առթիւ Թորոս մինչեւ Երուսաղէմ ալ գնաց, եւ յաջողեցաւ Յոյներէ գրգռուած այլազգիներուն ալ դիմադրել, բայց իրեն ցաւ եղաւ Օշինի նորէն Յոյնելաւն կողմը բռնելը, ուստի անոր դէմ ալ ելաւ, եւ անոր սահմաններն ալ արշաւելով վնասներ հասցուց։ Երկու Հայ իշխաններուն նորէն գժտիլը վշտացուց կաթողիկոսը, որ ուղեց հաշտութիւնը վերանորոգել անոնց մէջ, եւ գործը յանձնեց իր եղբօր Ներսէսի, որ անձամբ երթայ եւ տեսակցի եւ կարգադրէ։ Այդ մասին մեղի տեղեկութիւն կու տայ նոյնինքն Օշինի որդին Սմբատ Լամբրոնացին, որ այն ատեն իբր 12 տարեկան պատանի, հարկաւ շատ չէր կրնար իրողութիւնները թափանցել, եւ միայն երկու ալեւորեալ հերով, եւ լցեալ զժամանակս անձանց տպաւորութիւնը պահած է կաթողիկոսին եւ անոր եղբօրը վրայ, բայց մեծնալէն եւ Ներսէս անունով արքեպիսկոպոս ըլլալէն եւ գրիչը ձեռք առնելէն ետքն ալ, չէ կրցած իր Օշինեան աւանդական տեսութիւններէն հեռանալ։ Հետեւաբար իր եղբօր աներ Թորոսը կը դատէ իբրեւ ամբարտաւան, եւ իբր մոռացեալ զերդմնակուռ դաշինսն, եւ իբր հայր Օշինը իբր բարեպաշտ, եւ իբր հաւատարմապէս մնացեալ ի հնազանդութիւն արքային Հոռոմոց (ԸՆԴ. 86), եւ այս կերպով կանուխէն կը յայտնէ այն օտարասէր ուղղութիւնը, որ Լամբրոնացի Ներսէսին գլխաւոր նկարագիրը կազմեց, թէպէտեւ բացարձակարդիւնքի մըն ալ չյանգեցաւ։

« 948. Թորոսի Գործերը   |   950. Շնորհալի Պատգամաւոր »
© Gratun.org