Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

950. Շնորհալի Պատգամաւոր

Ներսէս Շնորհալիի հաշտաբար պատգամաւորութեան սկիզբը պէտք է դնենք 1164ին, զի ետ դառնալը Հայոց 614ի այսինքն դրուած է (ԸՆԴ. 87), եւ պատգամաւորութեան առաջին մասը բնաւ պատմուած չէ, որ բաւական երկար պէտք էր եղած ըլլար։ Ներսէս պարտաւոր էր առաջ Թորոսը տեսնել, եւ անոր սիրտը շինել, պայմաններուն վրայ համաձայնիլ, եւ դիւրին ալ չէր Թորոսի նման խրոխտ մէկ մը իր յաղթական ճամբուն վրայ կասեցնել, որ իր աւելի ռազմագիտութեամբը անգամ մըն ալ Օշինը գերելու, եւ թերեւս այս անգամ անոր իշխանութիւնն ալ ջնջելու, ամէն հաւանականութիւն, եւ գրեթէ ստուգութիւնն ունէր ձեռքը։ Այս առաջին մասը վերջացնելէ ետքը, պէտք էր Օշինը տեսնել, եւ համաձայնութեամբ հաստատուած պայմաններուն հաւանեցնել, եւ վերջէն Օշինն ալ Թորոսի տանիլ, որ հաշտութեան դաշնագիրը ստորագրուի։ Հաշտութենէ ետքը գերագոյն իշխանն, ինչպէս Լամբրոնացին կ`անուանէ իր հայրը, զսրբասնեալ արքեպիսկոպոսն Ներսէս, յիւրն սեպհական աւանն Լամբրոն բերէր ըսելը, յայտնապէս կը ցուցնէ, թէ հաշտութիւնը Լամբրոնէ դուրս կնքուեցաւ, Թորոսի նստած քաղաքը, թերեւս Վահկայ բերդը, որով Ներսէս ալ զհաւատացեալ գործն արդեամբ կատարած եղաւ, անքակ սիրով կապակցելով երկու իշխանները ընդ միմեանս (ԸՆԴ. 86)։ Մեզի յայտնի չեն այն պայմանները, որոնց վրայ հիմնուած էր Կիլիկիոյ եւ Լամբրոնի իշխաններուն անքակ սէրը, բայց հաւանական կ`երեւի, որ այնուհետեւ Լամբրոնի իշխանները Կիլիկիոյ իշխաններուն գլխաւորութիւնը ճանչնալով համերաշխ գործակցութիւն կը հաստատէին իրարու հետ։ Երկու իշխաններն ալ Շնորհալիին համար օտարներ չէին, Օշին իր եղբօր փեսան էր, Թորոս ալ իր եղբօր աներն էր, բայց այս նկատումներէն աւելի բարձր նպատակ մը կը սիրենք վերագրել Շնորհալիին, Հայութեան գլուխը զօրաւոր եւ գլխաւոր իշխանութիւն մը ունենալու դիտումը, որչափ ալ Հռոմկլայ, տակաւին դուրս էր Թորոսի իշխանութեան սահմաններէն։ Օշին Թորոսին մօտէն ետ դառնալով իր դղեակը բերաւ Շնորհալին, որ ըսել է թէ գոհ մնաց անոր ըրածին իր վերահաս վտանգէ ազատուելուն վրայ, եւ ըստ արժանի պատուով մեծարեալ պատուեց խաղաղաբար եպիսկոպոսը ի մէջ հարազատ ընտանեացն եւ կարեւոր բարեկամացն։ Շնորհալին ալ օրհնեալ զնոսա եւ զդղեակն եւ զամենայն բնակիչս գաւառին, ուղեւոչեցաւ կաթողիկոսին մօտ դառնալ, օշին ալ իրեն ուղեկցեցաւ ի պատիւ, եւ միասին հասան Մամեստիա կամ Մսիս քաղաքը, ուր կը նստէր կայսերական դուքսը։ Հոռոմոց սովորութիւն էր ամէն տարի դուքսերը փոխել, եւ այս տարուան նստողն էր Ալեքս հռչակաւորն թագազարմ իշխան, Մանուէլ կայսեր փեսայ, Պռօտոստրատօս աստիճանով, որ է հեծելազօրաց սպարապետ (ԸՆԴ. 86)։ Ալեքս շատ գոհ եղաւ այս հանդիպումէն, որովհետեւ խոհական առաջնորդն Հայոց կրնար իրեն գոհունակութիւն տալ, եւ բացատրել զպատճառ պառակտելոյ միոյ եկեղեցւոյ Քրիստոսի։ Ինքն ալ կորովամիտ եւ իմաստուն անձ մըն էր, կրօնական խնդիրներովզբաղող, ինչպէս բոլոր բիւզանդական պալատականները, եւ Շնորհալիէ տարբէր անձ մը պիտի չկարենար զինքն լաւագոյն կերպով լուսաբանել։ Ստիպես եւ հիւր պահեց Ներսէսը, օրերով բանակցեցաւ եւ վիճաբանեցաւ անոր հետ բոլոր դաւանական եւ ծիսական տարբերութեանց վրայ, եւ գոհ մնալով անոր տուած բացատրութիւններէն խնդրեց որ գիրի առնէ խօսուած կէտերը, եւ Շնորհալին այնտեղ Մամեստիայի մէջ շարադրեց իր առաջին Գիր հաւատոյ խոստովանութեան Հայաստանեայց եկեղեցւոյ գրուածը, որուն պատճէնը պահած է Լամբրոնացին Պատճառ խնդրոյ միաբանութեան հաւաքածոյին մէջ (ԸՆԴ. 87)։

« 949. Օշինեանց Ընթացքը   |   951. Հաւատոց Գիրը »
© Gratun.org