Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

951. Հաւատոց Գիրը

Շնորհալին այդ գրուածին (ԸՆԴ. 87-107) յառաջաբանին մէջ յայտնապէս կ`ըսէ թէ՝ խօսուածներուն չմոռցուելուն համար կ`ուզէ եղած խօսակցութիւնները գրով արձանացուցանել, ինչպէս որ Ալեքս խնդրած է, Անմիջապէս ընդարձակ հանգանակ մը կը կազմէ (ԸՆԴ. 88-93), որուն մէջ աւելի տեղ կը բռնեն Մարդեղութեան խորհուրդը եւ բնութեանց միաւորութիւնը։ Կը խորշի Քաղկեդոնը յիշելէն եւ երկու բնութիւն բացատրութիւնը հերքելէն, եւ կը բաւականանայ յերկուց կատարեալ բնութեանց միաւորութիւնը պաշտպանել, զմարդկային բնութիւնս խառնմամբ եւ միաւորութեամբ միացած ընդունիլ, ու ամն եւ ոմն բանաձեւը մերժել, որ Լեւոնի տոմարին մէջ ընդունուած է։ Այս կերպով հայադաւան դրութիւնը կը հռչակէ, առանց յունադաւան դրութիւնը մեղադրելու, որ միայն խոհական զգուշաւորութիւն մըն է։ Կը պաշտպանէ Յիսուսի ծնունդին Յունուար 6ին տեղի ունեցած ըլլալը, հիմնուելով Զաքարիայի քահանայապետ եղած ըլլալուն ենթադրութեան եւ անցողակի կը յիշէ Հայ եկեղեցւոյ մէջ Աստուածածնի պատուոյն երգեր երգուիլը (ԸՆԴ. 94-95)։ Անկէ ետքը նորէն բնութեանց խնդրին դառնալով, համարձակ կը խոստովանի թէ ասեմք մի բնութիւն ի Քրիստոս, բայց ոչ ըստ Եւտիքեայ, այլ ըստ Կիւրդի, եւ եթէ երկու բնութիւն ասելը՝ միայն անշփոթութեան իմաստով գործածուի, կ`ըսէ, ոչ փախչինք (ԸՆԴ. 96-97)։ Կ`ընդունի թէ Հայեր շուշմայ ալ գործածած են միւռոնին համար, քանի որ Հայաստանի մէջ ձիթենիի ձէթ չի գտնուիր եւ երկուքն ալ բուսական ձէթ են, եւ ոչ թէ ձիթենիի նիւթէն է միւռոնի աստուածային ազդումը, եւ երկուքին տարբերութիւնը աննշանակ կը գտնէ, ինչպէս պատարագի գինիին գոյնը (ԸՆԴ. 97)։ Պատկերներու մասին կ`ըսէ, թէ Փրկչականը ընդունիմք եւ երկրպագեմք, եւ սրբոցը ըստ իւրաքանչիւր կարգի պատուեմք, փայտէ խաչերուն բեւեռ կը զարնենք, երկու մասերը միացնելու, իսկ միատարր նիւթէ շինուածներուն բեւեռ չենք դներ, եւ ասոր հակառակ ըսուածները արարուածք տգիտաց կ`անուանէ (ԸՆԴ. 96), եւ կը յայտնէ թէ Սուրբ Աստուածը որ խաչեցարով ի դէմս Որդւոյ կ`երգուի (ԸՆԴ. 99)։ Մեծ-Պահքին Շաբաթ եւ Կիրակի օրերը ձէթ եւ կաթ ճաշակելու մասին կ`ըսէ, թէ հին ատեններ Հայոց իշխաններ բոլոր մեծ-պահքին մէջ ձուկ եւ ձէթ կը գործածէին, եւ գինի կը խմէին Յոյներու եւ Փռանգներու պէս։ Եւ ժամանակին առաջնորդները հրամայեցին հինգ օր անոնցմէ զգուշանալ, եւ միւս երկու օրերը ձէթ ու կաթ ալ գործածել, ձուկն ու ձէթը անոնց հաւասար համարելով, այդ ալ կ`ըսէ ներելով միայն հրամայեցաւ այն ատեն, եւ յետոյ բարձաւ ի միջոյ։ Այժմ ալ, կ`ըսէ, իշխաններ եւ զինուորներ, երբեմն ինքնակամ կամօք եւ երբեմն ի մէնջ թոյլ տուեալ յիշեալ ուտելիքներուն կը մերձենան, մինչ եկեղեցականներ եւ բազումք ի ժողովրդոց խստութեամբ կը պահեն, զանցառուներուն ծանրագոյն բեռն ապաշխարութեան ի վերայ դնեմք (ԸՆԴ. 99-100)։ Բաժակին ջուր չխառնելը Լուսաւորիչէն մնացած աւանդութիւն կը ճանչնայ եւ կը պաշտպանէ (ԸՆԴ. 100)։ Այնպէս կը պաշտպանէ խաչերուն լուացումը եւ օրհնութիւնը մէկ անգամուան համար, եւ կը հերքէ ամէն տարի կրկնելու զրոյցը (ԸՆԴ. 101)։ Մարգեղութեան խնդիրներուն դառնալով կը հեռացնէ երեւութականութեան զրպարտութիւնը, եւ կ`ընդունի ի Քրիստոս մարմին երկրաւոր. թանձր, չարչարելի եւ մահկանացու, եւ ապականացու ըսելը կ`ամփոփէ քաղցոյն եւ ծարաւոյն եւ արտասուելոյն եւ արեանն հեղլոյն վրայ, եւ կը հեռացնէ այն ամենայն, որ մեղաց է ծնունդ։ Ասկէ առիթ առնելով անգամ մըն ալ կը շեշտէ թէ Հայեր մի բնութիւն ըսելով երբեք չեն իմանար թէ ընկղմեցաւ մարդկութիւնն (ԸՆԴ. 102-104)։ Ամենէն վերջը կը խօսի Առաջաւորաց պահքին վրայ, ցրելով Սարգիս Կախարգի առասպելը, եւ հաստատելով Հայոց լուսաւորութեան առթիւ Լուսաւորիչէ հրամայուած ըլլալը (ԸՆԴ. 105)։ Գրութիւնը կը փակէ երդմամբ, թէ ոչ աւելի եւ ոչ պակաս բան մը գրած չէ, այլ միայն ու միայն ճշմարտութիւնը գիրի առած է (ԸՆԴ. 106)։ Սոյն գրութեան պատճէնը Կիրակոս ալ յառաջ բերած է իր պատմութեան մէջ (ԿԻՐ. 69)։ Պարունակութիւնը կատարելապէս Հայ եկեղեցւոյ ազատախոհ եւ շինարար սկզբունքներուն համաձայն է, մեկնութիւնները հիմնական են, եւ Հայոց դաւանութենէ կամ ծէսէն բան մը զոհուած չէ։ Միայն խմբագրութեան մէջ դիտելի է՝ մէջ ընդ մէջ դաւանական եւ ծիսական խնդիրներուն խառնումը, սակայն այդ պարագան պէտք է վերագրել Ալեքսի ներկայած հարցարանին, որուն կը հետեւի Շնորհալին, ստէպ կրկնելով, Դարձեալ գրեալ էր ի գիրս. Գրեալ էր եւ զայս ինչ. Նաեւ այս եւս ամբաստանութիւն գրեալ էր, եւ այլն (ԸՆԴ. 97-99), եւ երբեք իր կողմէ կազմուած ծրագիրը մը հետեւած չէ։

« 950. Շնորհալի Պատգամաւոր   |   952. Շնորհալի Կաթողիկոս »
© Gratun.org