Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

952. Շնորհալի Կաթողիկոս

Շնորհալիի Մամեստիոս մէջ եղած տարի 1165 էր (ԸՆԴ. 87), յաւէա տարւոյն առաջին մասին մէջ, վասնզի Մամեստիայէ նորէն Լամբրոն կը դառնայ հանդերձ գերապատիւ իշխանուն Օշնիւ, եւ ժամանակս ինչ այնտեղ մնալէ, եւ հաշտութեան գործը լաւ եւս ամրապնդելէ ետքը կը մեկնէր Հռոմկլայ, առ նախապատիւ եղբայրն իր (ԸՆԴ. 107)։ Դարձը յարմար կ`ըլլայ դնել յիշեալ 1165 տարւոյ աշունին մօտերը։ Առ այժմ ի կախ կը թոզունք, ինչ որ յունաց կողմը գործուեցաւ։ Հայ իշխանութիւններն ալ նոր միջադէպ չեն ներկայեր, եւ մեզ կը մնայ շարունակել հայրապետանոցին գործերը։ Գրիգոր Գ. աթոռի վրայ էր 58 տարիէ ի վեր (§ 924), եւ եթէ 20 տարեկան ալ կաթողիկոս եղած ըսենք, 70ը անցուցած ծերունի մը եղած էր արդէն, տառապանքներով եւ վիշտերով շատ աւելի ընկճած, եւ աստիճանին պարտաւորութեանց ներքեւ ճնշուած։ Ոչ միայն ի ծերութիւն պատուական հասեալ էր, այլ եւ ի կրից ախտակիրս բնութեան վտանգեալ էր (ԸՆԴ. 292), որ է ըսել թէ հիւանդութիւններով ալ տկարացած էր, ուստի շատոնց խորհուրդ յղացած էր գործէ քաշուիլ, եւ կանխագոյն ժամանակօք դնէր առաջի Ներսէսի առնուլ զաստուածընկալ աթոռոյ իւրոյ փոխանորդութիւն, ուսկից միշտ կը հրաժարէր Ներսէս, բաւական սեպելով իր գործունէութեամբ անոր օգնել։ Այլ երբ Կիլիկիոյ պատգամաւորութենէն դարձաւ, շատ աւելի ինկած եւ տկարացած գտաւ եղբայրը, մինչեւ իսկ հայրապետական գործերը լրացնելու անկարող դարձած, եւ այն ատեն միայն Ներսէս յանձն առաւ կաթողիկոսական ձեռնադրութիւն ընդունիլ, որպէսզի եղբայրը ազատ մնայ որեւէ աշխատութենէ։ Ասոր վրայ Գրիգոր ժողով առնէ եպիսկոպոսաց եւ վարդապետաց եւ ամենայն վանականաց (ՍՄԲ. 100) Հռոմկլայի մէջ, եւ ժողովական որոշմամբ կը հաստատուի Ներսէսի ընտրութիւնը կաթողիկոսական աթոռին յաջորդութեան (ԸՆԴ. 2), եւ յաւուր տօնի արմաւենեաց, որ է Ծաղկազարդի օրը 1166 Ապրիլ 17ին, Գրիգոր կու տայ ձեռնադրութիւն ցնա կաթողիկոսութեանն Հայոց (ԸՆՏ. 296)։ Այս առթիւ Ներսէս ատենաբանութիւն մը կը խօսի առ եպիսկոպոսունս եւ վարդապետս եւ համօրէն դաս եկեղեցւոյ (ԸՆԴ. 296-307), եւ անտէ պէտք է քազենք կատարուած եղելութեան իսկական իմաստը։ Մենք մտադիր չենք յիշեալ 1166 Ապրիլ 17 թուականէն Գրիգորը բոլորովին հրաժարած եւ Ներսէսը իբրեւ հայրապետական աթոռի տէր դարձած նկատել, այլ պարզ օգնական աթոռակցութիւն մը կ`ընդունինք, ինչպէս Ներսէս ինքն ալ երբեք յաջորդութեան վրայ չի խօսիր, այլ աթոռոյ փոխանորդութիւն կ`անուանէ այն որ իրեն տրուած աստիճանը (ԸՆԴ. 300), որ ապագայ յաջորդութիւնն ալ կ`ապահովէր։ Ատենաբանութիւնը պատմական տեսակէտէն շատ բան չի պարունակեր, նախնեաց եւ իր եղբօր գովեստը, հայրապետական անձուկ վիճակը, եւ գործին դժուարութիւնը կը լրացնեն բովանդակութիւնը զոր կը փակէ կաթողիկոսին օրհնութիւնը եւ ներկայից աղօթքը խնդրելով։ Դիտողութեան արժանի կէտերն են, Գրիգոր կաթողիկոսը եղբայր ըստ մարմնոյ եւ հայր ըստ հոգւոյ կոչելը (ԸՆԴ. 298), հայրապետական աթոռը պանդխտային կենաց մէջ նկատելը, որով կ`ըսէ, ոչ ժառանգեցաք զլեառն սրբութեան (ԸՆԴ. 299), որ է հին հայրապետանոցը, եւ վերջապէս խոստովանիլը, թէ ոչ միայն նեղուած են յարտաքնոցն՝ որք հակառակեն հաւատոցս, այլ եւ անուամբ քրիստոնէից կողմէն, որք ի սկզբանէ հայրապետութեան տեառնս մերոյ Գրիգորի, զեկեղեցի սուրբ ընդ հարկաւ արարին անօրինաց (ԸՆԴ. 303)։ Այդ վերջին մեղադրանքը, կ`ակնարկէր գլխաւորաբար Յոյն եւ Լատին քրիստոնէից ազգերուն, եւ մասամբ նոյնիսկ Հայ իշխաններուն, որոնց ընթացքը ստիպած էր հայրապետութիւնը մնալ Հռոմկլայի մէջ, որ նոյն միջոցին Հալէպի սուլտաններուն գերիշխանութեան ներքեւ էր։

« 951. Հաւատոց Գիրը   |   953. Գրիգորի Մահը »
© Gratun.org