Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

953. Գրիգորի Մահը

Գրիգորի կեանքը իր վերջը հասած էր արդէն, երբ եղբօրը կը փոխանցէր կաթողիկոսական իշխանութիւնը, եւ այդ գործողութենէն յետ երից ամսոց կեանքը կնքեց, հազիւ թէ կատարեաց զգործ հրամանին, որ ազդեցաւ նմա ի վերուստ (ԸՆԴ. 3)։ Եղելութեան թուականը տարբեր կերպերով նշանակուած կը գտնենք զանազան պատմագիրներու մօտ, բայց առանց շատ երկարելու տարբեր գրուածները համեմատելու, որոնց մէջ գրչագրական թիւրիմացութիւններ ակներեւ են, ժամանակագրական պահանջից համաձայն կը գտնենք Վարդանի նշանակած 615 թուականը (ՎԱՐ. 128), որ է 1166։ Իսկ ամսաթիւը Յայսմաւուրքի մէջ Օգոստոս 8ին նշանակուած կը գտնենք (ՅԱՍ. Բ. 68), համեմատելով աւելեաց 3ին, եւ այս անգամ հարկ կը զգանք թուականը անշարժ տոմարով նշանակուած ընդունիլ, վասնզի շարժական տոմարի վերածած ատեննիս աւելեաց 3ը, կը համեմատուէր 1667 Փետրուար 5ին, եւ Ներսէսի ձեռնադրութենէն մինչեւ Գրիգորի մահը, ոչ եւս երից ամսոց միջոց կ`ըլլար, ինչպէս յայտնապէս կը գրէ ինքն Ներսէս (ԸՆԴ. 3), այլ գրեթէ տասը ամիսներու միջոց մը։ Գրիգորի գերեզմանը հարկաւ եղաւ Հռոմկլայի կաթողիկէին մօտը, զոր ինքն էր շինած, եւ ուր իրմէ ետքը թագուեցան Հռոմկլայ նստող կաթողիկոսները, դար մը ամբողջ։ Գրիգոր Գ. Պահլաւունի կաթողիկոսը, թէպէտ երիտասարդ տարիքի մէջ աթոռ բարձրացաւ, սակայն չափահաս եւ փորձառու անձի արդիւնքը ցուցուց իր պաշտօնին սկիզբէն, եւ ամենէն գովեստով նշանակուած է իր անունը։ Շուղրի առաջնորդ Ստեփանոս Մանուկ վարդապետի աշակերտած ըլլալով, լաւ ուսումնական պաշար մը գանձած էր մատաղ տարիքէն, որով սկսաւ թարգմանութիւնս առնել աստուածային գրոց, եւ բաղում գիրս ետ թարգմանել ի հայ լեզու, զորս ինքեամբ, եւ զորս այլոց ձեռամբ (ԿԻՐ. 63)։ Այդ թարգմանութիւնները պէտք է իր մօրեղբօր Վկայասէր կաթողիկոսի ձեռնարկին շարունակութիւնը եղած ըլլան, որ առիթ տուին ոմանց Պահլաւունին Փոքր-Վկայասէր մակդիր անունով պատուել։ Թէպէտ իր անունով մնացած յայտնի գործեր չկան, սակայն այն քիչն ալ, ինչպէս Աւետման եւ Երկրորդ Ծաղկազարդի շարականները (ՏԱԹ. 638), եւ քանի մը տաղեր (ՀԻՆ. 619), որ իրեն անունով ծանօթ են, կարող գրիչի եւ բեղմնաւոր միտքի արտադրութիւններ են։ Գրիգոր աւելի պայծառ եղաւ իր վարչական արդիւնաւորութեամբ, որով յոյժ հրաշափառագոյն բանիւ եւ գործով քան զբազումս յաթոռակալացն գտաւ սա նախնեաց, եւ իր առաւելութիւններն եղան ի մաքրութիւն հոգւոյ, յիմաստս բանի, ի շարադրութիւնս տառի, ի վերծանութիւնս, ի գիտութիւս եւ մանաւանդ ի խորհուրդս հանճարոյ (ԸՆԴ. 298), որով միշտ յաւելոյր ի բարեգործութիւն եւ ի պայծառութիւն եկեղեցւոյ (ԿԻՐ. 67)։ Այդ ձիրքերն են, որոնցմով Պահլաւունին եղաւ պատուեալ փառաւորութեամբ, ոչ միայն ի մերազնեայ արանց, այլ եւ յօտարասեռ թագաւորաց եւ իշխանաց, մանաւանդ ի Հռոմայեցւոց, իմա՛ Լատինաց, թագաւորացն եւ պատրիարքացն (ՍԱՄ. 122), որոնք անձամբ ալ տեսան (§ 940), ընդ վայելչազգեաց եւ պատշաճագեղ տեսիլ մարմնոյն անոր ներքին առաւելութիւնները, եւ ծանեան զհոգւոյն գեղեցկութիւն եւ ի բանս հաւատոյ զճշմարտութիւն (ՍԱՄ. 123)։ Մեր եկեղեցին ալ խորին յարգանք կ`ընծայէ անոր յիշատակին, եւ թէպէտ տօնելի սուրբերու կարգը դասած չէ անոր անունը, սակայն Յայսմաւուրքի մէջ անցընելէն զատ, շարունակ պատարագի մէջ կը յիշատակէ Գրիգորիսեանց հովուապտաց անունը (ԺԱՄ. 591), որով կը հռչակուին գլխաւորապէս Մեծ ու Փոքր Վկայասէրներ։

« 952. Շնորհալի Կաթողիկոս   |   954. Սեաւլեռնե Վարդապետներ »
© Gratun.org