Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

956. Պօղոս Տարոնեցի

Միեւնոյն պատճառով այստեղ կը յիշենք Պօղոս Տարոնեցի վարդապետն ալ, բնիկ Տարոն գաւառէն, բայց չենք գիտեր որ վանքի աշակերտութենէն թէպէտ վերջէն Ղազարու վանզին, կամ Տիրինկատարի Առաքելոց վանքին առաջնորդն եղաւ, եւ թաղուեցաւ նոյն վանքին մէջ՝ Թարգմանչաց գերեզմաններուն կարգին, ինչպէս մինչեւ ցայսօր կը տեսնուի։ Տարոնեցին յունադաւան եկեղեցւոյն եւ երկաբնակ գրութեան դէմ բուռն բանակռուողներէն մէկը եղաւ, գրգռուելով մանաւանդ Թէոփիստէ անուն հայերէնագէտ յոյն հռետորին Հայոց եկեղեցւոյն դէմ հակառակութեան հոգւով մէջտեղ հանած գրուածներէն։ Տարոնեցին ինքն ալ չի ծածկեր իր լեզուին խստութիւնը, յայտարարելով թէ իրեն ալ բանակռուութեան հոգին տրուած է։ Բայց Հայ եկեղեցւոյ պաշտպաններ լաւ աչքով նկատած են անոր ընթացքը, խստութիւնը խստութեամբ հերքելու մասին։ Այս նկատմամբ Պօղոս Տարոնեցին, մինչեւ իսկ՝ երկրորդ լուսաւորիչ երեւեալ տանս Հայոց կոչուած է, եւ գնահատուած է իբրեւ վէմ ադամանդեայ ընդդէմ հերձուածողաց, եւ յոյժ ախոյեան ուղղափառաց (ՈՒՌ. 446)։ Մինչ Չամչեան կը ցաւի, որ Տարոնեցիին գրուաշը փոխանակ այրելոյ, տպագրեցին ոմանք ի Կոստանդնուպոլիս (ՉԱՄ. Գ. 92)։ Բայց Տարոնեցիին մաքառումը յունադաւան Թէոփիստէի դէմ էր, եւ Հռոմէադաւաններ պէտք չունէին այդչափ նախանձայոյգ ըլլալ՝ ոչ-Հռոմէադաւանի մը պաշտպանութեան համար, եւ քանի որ յոյն Թէոփիստէն ու հայ Պօղոսը հաւասարապէս հեռու էին Հռոմէադաւանութենէ, պէտք չէր օտարազգիին պաշտպանութեան համար յոգնէին։ Մեր նպատակը չէ բուռն լեզուներու պաշտպանութիւնն ընել, բայց շատ մեղադրելը չենք գտներ անոնք, որ անդուռն բերաններ փակելու համար հաւասար զէնքերով կը կռուին։ Պօղոս տարոնեցիի մահըդ գրուած է 1123ին (ՈՒՌ. 442)։

« 955. Արեւելեան Վարդապետներ   |   957. Մատթէոս Ուռհայեցի »
© Gratun.org