Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

957. Մատթէոս Ուռհայեցի

Սոյն ժամանակամիջոցին մատենագիրներէն է եւս Մատթէոս Ուռհայեցի, որուն պատմութենէն օգտուեցանք շարունակ, Մատթէոս բնիկ Եդեսացի է, նոյն քաղաքի երէցներէն, եւ ինչպէս կ`երեւի ուսմամբ եւ ծանօթութեամբ ալ նոյն քաղաքի շրջափակին մէջ ամփոփուած, որովհետեւ իր տեղեկութիւնք նուազ եւ անկատար են Հայաստանի ներքին գաւառներու վրայ, եւ անգիտակ իսկ կ`երեւի Հայաստանցի մատենագիրներու պատմութեանց։ Ընդհակառակն շատ առատ է Եդեսիոյ պատկանող մանրամասնութիւններով, եւ մինչեւ անկարեւոր եւ անստոյգ պարագաներու մէջ ալ կը մտնէ։ Եդեսիոյ ամենէն տագնապալի ժամանակին մէջ ապրող, այլազգիներու եւ Յոյներու եւ Լատիններու ներհակընդդէմ մաքառումներէ եւ պատերազմներէ ձանձրացած, եւ իր հայրենիքին թշուառութիւնները եւ Հայ ազգութեան շարունակ ոտքի տակ երթալն ալ տեսնելով՝ չէ կրցած իր կսկիծը զսպել, եւ ցաւալին ակնարկներ չխառնել, ամենուն դէմ հաւասարապէս, թէպէտեւ յանկարծ լեզուն կը կարկէ գրգռութիւն պատճառելու երկիւղէն։ Ուռհայեցիին պատմութիւնը 952էն սկսելով կը հասնի մինչեւ 1136, որուն առաջին մասը քաղուածօրէն առած է ուրիշներէն, վերջին մասը իրմէ շարագրած։ Ոճը ժամանակագրական է տարուէ տարի եղելութիւնները արձանագրելով, սակայն յայտնի շփոթութիւններ ակներեւ աչքի կը զարնեն, եւ լուրջ բազդատութեանց պէտք կը ստեղծեն։ Իր կենաց եւ մահուան տեղեկութիւնները կը պակսին։ Մատթէոս Ուռհայեցիի շարունակողն է Գրիգոր երէց Քէսունցի, որ 1137էն սկսելով պատմութիւնը կը հասցնէ 1162ի, կատարելապէս հետեւելով Մատթէոսի լեզուին եւ ոճին, այնպէս որ զանազանել դժուար օիտի ըլլալ, եթէ յայտապէս յիշուած չըլլալ (ՈՒՌ. 466)։ Ըստ այսմ Ուռհայեցիի ժամանակագրութիւնը կը փակուի Պահլաւունիին մահուընէ առաջ։

« 956. Պօղոս Տարոնեցի   |   958. Գոհարինեան Վկայք »
© Gratun.org