Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Գրիգոր Գ․ Պահլաւունի

958. Գոհարինեան Վկայք

Պատմութեանս կարգին շատոնց էր որ մասնաւոր մարտիրոսներու յիշատակութեան չէինք հանդիպեր, թէպէտ խմբովին նահատակներ շատ յիշատակեցինք, որովհետեւ անհատական դէպքեր չէին հանդիպեր, եւ որչափ ալ քրիստոնէութեան դէմ բռնութիւններ կը գործուէին, սակայն եղելութիւնները ընդհանուր արշաւանքի եւ յուղկահար հրոսակի կերպարանը կը կրէին։ Մահմէտական օրէնքը, ինչպէս Գողթնացիի վրայ խօսած ատեննիս ալ յիշեցինք (§ 585), մահուան կը դատապարտէ իսլամութենէ յետս դարձողները բայց ոչ իսլամութիւն չընդունողները։ Այդ ձեւր տրուեցաւ Գոհարինեանց մարտիրոսութեան ալ (ՅԱՍ. Բ. 48)։ Սեբաստացի Դաւիթ անուն Հայ իշխանաւոր մը նեղութեան կամ գերութեան ինկած եւ իսլամութեան դիմած էր իր անդրանիկ զաւակով, որուն անունն էր Արեւ։ Սակայն դաւիթի կինը քրիստոնեայ էր մնացած, եւ քրիստոնէութեան մէջ մեծցուցած էր իր չորս մանր զաւակները, որոնց անունն էր Գոհարինոս կամ Գոհարմելիք, Ռատիկոս կամ Ռատիոս, Ծամիդոս կամ Ծամիդէս, եւ Տուքիկոս կամ Տունկիոս։ Ասոնք չափահաս ըլլալնէն ետքը Սեբաստիոյ բանակին մէջ զինուորուած էին համարձակ իբրեւ քրիստոնեայ, մինչեւ որ իսլամացած հօր զաւակներ ըլլալնին յայտնուելով, իբրեւ իսլամութենէ ետ դարձողներ՝ Ալիբաս իշխանին մատնուեցան եւ հարցափորձի ենթարկուեցան։ Իսլամացած եղբայրնին փութաց օգնութեան հասնիլ, եւ եղբայրներուն թող չտալով խօսիլ, յայտարարեց Ալիբասի առջեւ, թէ հաւատ զոր դու ունիս եւ մեք պաշտեմք (ՅԱՅ. 672)։ Եղբայրները ազատ թողուեցան, բայց գոհ չմնացին, որովհետեւ իսլամացած կարծուեցան, ինչ որ իրենք չուղեցին կեղծել։ Զինուորութենէն քաշուեցան, Ռատիկոս Ս. Նշանի վանքը մտաւ, եւ որովհետեւ քրիստոնէութիւննին չծածկեցին, կրկին Ալիբաս իշխանի մատնուեցան եւ դատի ենթարկուեցան։ Իշխանը թէ սպառնալիքներ, թէ խոստումներ եւ թէ խոշտանգանքներ գործածեց, Գոհարինոսը ջրծեծով տանջեց, Ռատիկոսը չարաչար գանակոծել տուաւ, Ծամիդոսը եւ Տուքիկոսը փայփայելով ջանաց որսալ, ընտանիքնին եւ զաւակնին ալ բերել տուաւ յուզելու համար, բայց ոչ մէկ կերպով անոնց հաստատամտութեանը չկրցաւ յաղթել, եւ վերջապէս գլխատման վճիռ արձակեց, իր իսկ սուրը յանձնելով դահիճին գործադրութեան համար։ Ըստ այնմ ալ կատարուեցան, եւ չորս մարտիրոսներուն մարմինները եւ գլուխները ամփոփուեցան հեղեղատի եզերքը, Մարգճակ անուն տեղը, Քառակուսի կոչուած ճամբուն մօտերը։ Գոհարինեանց վկայութեան թուականը, Յայսմաւուրքի մէջ Հայոց 524 այսինքն 1075ին յիշուած է (ՅԱՍ. Բ. 49), բայց ուրիշ աղբիւրներու հետեւողութեամբ ոմանք 1136 տարին նախադասած են (ՉԱՄ. Գ. 49)։ Սակայն աւելի յստակօրէն Հայոց 604 տարին նշանակուած է (ՆՈՐ. 21)։ Ամսոյն օրը հին Յայսմաւուրքը Յուլիս 28ին (ՅԱՅ. 672), եւ նորը Յուլիս 30ին է դրած (ՅԱՅ. Բ. 49). իսկ հայկական ամսաթուով հրոտից 22 է ըսուած (ՆՈՐ. 21) որ շարժական տոմարի հաշուով պէտք կ`ըլլայ 1156 Յունուար 28ին համեմատել։ Գոհարինէն որդին Թէոդորոս ալ, որ երիտասարդութեան հասնելով աբեղայութիւն ընդունած էր, ամբաստանուեցաւ թէ անարգէ եւ թշնամանէ իշխանը, որ զհայր նորա եւ զազգականսն սպաննած էր։ Ձերբակալուեցաւ, ուրացութեան բռնադատուեցաւ, եւ խոշտանդանքներէ ետքը բանտարկուեցաւ, բռնի մզկիթ տարուեցաւ, ուր չուզեց մտնել դրան առջեւ գետին փռուելով։ Թէպէտ սրօք եւ բրօք տանջեցին, բայց յուսահատեալ նորէն բանտ տարին։ Վերջէն ուրացեալ Թօտոս դատաւորին յանձնուեցաւ, որ քաղաքին մէջ չարաչար խոշտանդել տալէ ետքը, մարմինը երեք կտոր ընելով սպաննել տուաւ 1156 Յունիս 22ին (ՆՈՐ. 9), իսկ նոր Յայսմաւուրքի համեմատ Յունիս 7ին (ՅԱՍ. Ա. 245), որ է ըսել հօրը նահատակութենէն հինգ ամիս ետքը։

« 957. Մատթէոս Ուռհայեցի   |   959. Յովսէփ և Խոսրով »
© Gratun.org