Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Ներսէս Դ. Կլայեցի

962. Գրական Արդիւնքը

Ներսէսի նախընթացը կը յորդորէ մեզ աւելցնել, թէ անոր գրական աշխատութեանց մի մեծ մասը, պէտք է կաթողիկոսութենէ առաջ միջոցին մէջ դնել, երբ առոյդ հասակը եւ պաշտօնական պատասխանատուութեան նուազութիւնը՝ կրնային անոր դիւրութիւն ընծայել այսպիսի աշխատութեանց պարապելու, ինչ որ շատ դժուար պիտի ըլլալ ծերացած տարիքին եւ հայրապետական զբաղումներով ծանրաբեռնուած կեանքին մէջ։ Արդէն ալ առակներ կամ հանելուկներ (ՉԱՓ. 500-584), քերթողական ոտանաւորներ (ՉԱՓ. 326-350), փոքրիկ տաղեր (ՉԱՓ. 345-477), աւելի երիտասարդական աւիւնի արտադրութիւններ են, քան ալեւորեալ տարիքի։ Վիպասանութեան (ՉԱՓ. 493-559) վերջը ինքզինքը համբակ նուաստացեալ կ`անուանէ, եւ քահանայ օծեալ ըլլալը պատմելով, եպիսկոպոս եղած ըլլալը չի յիշատակեր։ Յիսուս Որդի ողբերգութեան (ՉԱՓ. 9-166) վերջն ալ Գրիգորի կաթողիկոս եւ Վասիլ իշխան եղբայրները տակաւին կենդանի կը ցուցնէ։ Հարկաւ Եդեսիոյ ողբն ալ քաղաքին հարուածին (§ 944), այսինքն 1144ին մօտ ատեն գրեց, եւ ոչ երկար ատեն անցնելէն ետք։ Զանց ընելով ուրիշ գրուածներուն վրայ ալ դիտողութիւններ ընել, ինչ որ մեզ մատենագրական նիւթերու կը տանէր, իբր պատմական պարագայ պէտք է յիշենք Ներսէսի վրայ երեւցած բանաստեղծութեան եւ երաժշտութեան ձիրքերը, զորս առատօրէն գործածեց եկեղեցական արարողութիւնները հարստացնելու եւ բարեկարգելու համար։ Այդ իմաստով կ`իմանանք այր բանաւոր բացատրութիւնը, որով բազում ինչ կարգեաց յեկեղեցիս քաղցր եղանակաւ եւ խոսրովային ոճով, շարականս, մեղեդիս, տաղս եւ ոտանաւորս (ԿԻՐ. 67)։ Նկատելով որ շատուշատ են Ներսէսի գրիչէն եկեղեցական պաշտամանց յաւելուածները, եւ շատ երկար չեն իրեն կաթողիկոսութեան տարիները, անհաւանական ենթադրութիւն չենք համարիր, որ անոնց մի մասը նոյնիսկ իր եղբօրը կաթողիկոսութեան միջոցին պաշտօնապէս կիրառութեան մուծած ըլլալ եկեղեցիներու մէջ, եւ հետզհետէ տարածուած։ Ներսէսի յատուկ է յանգաւոր եւ վանկաչափ ոտանաւորներու կազմութիւնը, որոնց օրինակները հազիւ թէ կը տեսնուին իրմէ առաջ, բայց իըմով մեծ ընդարձակութիւն եւ սովորական կիրառութիւն ստացան։ Ութոտնեան տողերը, որ այնչափ ընտանի եղած են Շնորհալիին, թէպէտ նշանակելի քաղցրութիւն չունին, սակայն երգեցողութեան յարմարութիւն կը ներկայեն, եւ իմաստներու ազնուութեամբ եւ վեհութեամբ սիրելի եղած են։ Ներսէս եկեղեցիէ դուրս ալ ջանացած է տարածել իր բանաստեղծական եւ երաժշտական սէրը, եւ ոչ միայն առակները գրած է վասն ուրախութեան մարդկան (ՉԱՓ. 560), այլեւ աշխատած է որ թէ հնար իցէ, ոչ ոք խօսիցի խօսս աշխարհականս՝ բաց ի գրոց, ոչ ի գինարբուս. ոչ յայլ ուրախութիւնս եւ այս նպատակն ունին անշուշտ խտատներ, ներտաղականները, յորդորակները, տաղերը, որոնք հասած են մեզի։ Նոյնիսկ Յիշեսցուքն ալ, որ այսօր ժամերգութեանց մէջ մտած է, գրուած է անոնց համար՝ որ պահէին զբերդն Հռոմկլայի, զի փոխանակ վայրապար ձայնից զայն ասասցեն (ԿԻՐ. 68)։ Այսպէս յայտնի կը փայլի այն գրական աւիւնը՝ զոր ունեցած է քերթող հայրապետը, իր առաջին տարիքէն սկսելով։

« 961. Նախընթաց և Մականուն   |   963. Ընդհանրական Թուղթը »
© Gratun.org