Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Ներսէս Դ. Կլայեցի

966. Պսակի Կանոնները

Պսակի մասին ընդարձակ կը խօսի եւ կ`արգելու գաղտնի պսակադրութիւնը ինչպէս նաեւ կնաթողներու եւ այրաթողներու եւ առեւանգողներու եւ մանուկներու պսակները օրհնել։ Մանչերու 15 եւ աղջիկներու 12 տարեկան ըլլալ կը պահանջէ (ԸՆԴ. 62)։ Բռնութեամբ եղած պսակները անհաստատ եւ լուծանելի կը հռչակէ (ԸՆԴ. 63)։ Համազգեաց պսակը կ`արգելու մինչեւ ի յերկուց կողմանց զչորրորդ ազգին գլխաւորութիւն կատարեալ ունեցին, եւ պատճառ կու տայ իւրաքանչիւր ծնունդին զկէս արեան կորսնցնելը։ Այդ բացատրութիւնները ոմանք այնպէս իմացած են, որ մի արմատէ կամ նախահօրէ եղած սերունդները երկու կողմէն չորս չորս սերունդ հեռացած պիտի ըլլան, որ մերձաւորութիւնը սպառած համարուի, որ ըսել կ`ըլլայ համագումար ութը ծնունդ։ Շնորհալիի միտքով երկու եղբայրներ հաւասար ունին յինքեանս զհօրս գոյացութիւնս, առ ի նոցանէ ծնունդքն, այսինքն թոռներ զկէս արեան, երրորդ ծնունդքն, այսինքն թոռնորդիներ՝ զկիսոյն կէս, որ է քառորդ, իսկ չորրորդ ծնունդէն, որ են ձագթոռներ՝ զչորրեակ մասն մնացելոյ, որ ըսել կ`ըլլայ մէկ ութերորդ, որով կը հասնի սահման եւ կէտ արեան մերձաւորութեան (ԸՆԴ. 63)։ Բայց եթէ այսպէս իմանայինք, լատինաց ընդունած ութը աստիճանի ազգաբանութիւնը բացատրուած կ`ըլլար, եւ ոչ թէ հին եւ իսկապէս հայկական աւանդութիւնը, զոր բացատրեցինք Շահապիվանի ժողովին առթիւ (§ 230), մանաւանդ որ ապագային Կոստանդին Բարձրբերդցին իսկ՝ վեցէն անդին չ`անցըներ ազգակցութեան ճիւղերը։ Արեան բաժանումին հաշիւն ալ վճռական պատճառաբանութիւն մը չէ, վասնզի արդէն առաջին ծնունդին, այսինքն եղբայրներուն վրայ արիւնը կիսուած պէտք էր ըսուեր, եւ ոչ ամբողջապէս փոխանցուած, եւ վերջէն ալ վերջացած չէր կրնար ըսուիլ բան մը, որ գոնէ մէկ ութերորդի գոյութիւն ունի։ Ըստ այսմ աւելի ուղիղ կը գտնենք՝ ի յերկուց կողմանց զչորրորդ ազգից գլխաւորութիւն բացատրութիւնը հաւաքարար առնել երկու ճիւղերուն գումարին վրայ, եւ ոչ իւրաքանչիւր կողմին վրայ զատ զատ, իսկ արիւնի հաշիւն ալ իբր յարմարական ընդունիլ, եւ ոչ իբրեւ հիմնական փաստ։ Պսակադրութեան համար ատեն կ`որոշէ յառաւօտէ աւուրն մինչեւ ցժամ նաշոյն, որ է ըսել կերեալ եւ արբեալ չըլլալ, անառակ կիները եւ այրերը եկեղեցի չընդունիլ, եւ գուսանաց երգերը դադրեցնել մինչեւ ելցեն յեկեղեցւոյն (ԸՆԴ. 64)։ Ասկէ կը հետեւի որ եկեղեցիէ դուրս պսակ օրհնել ներեալ չի համարիր։ Արգելեալ օրերը կը նշանակէ ի բուն բարեկենդանի օրէ մինչեւ ցկատարումն պահոց շաբաթուն որ պենտեկոստէին է, մէյ մըն ալ յամենայն կիւրակէս տարւոյն (ԸՆԴ. 64), եւ չի յիշեր հասարակ Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթները, շաբաթապահքերը եւ ուրիշ տէրունիները, որոնք կ`երեւի թէ վերջին ատեններ արգելեալ օր նկատուեր են նմանողութեամբ։ Հարսնիքի գացող քահանաներուն ալ կը ներէ մնալ մինչեւ զրաւ լինիցի կերակրոյն, եւ մինչեւ յերիս միայն արբումն բաժակի (ԸՆԴ. 65), այսինքն որչափ ինչ բաւ է հարսանեկան պարկեշտ ուրախութեանց։ Վերջին մասին մէջ ուրիշ քանի մը մասնաւոր կանոններ ալ կը տրուին քահանայից համար։ Այսպէս են իրենց եպիսկոպոսին դէմ չըմբոստանալ, քրիստոնեայ կամ այլազգի արտաքին դատաստանի չդիմել, որեւէ աշխարհի եւ պետական գործակալութիւն չվարել, ձիավարժութեան եւ զինաշարժութեան չհետեւիլ, մէկ քահանայէ կամ եպիսկոպոսէ որոշեալը ուրիշի կողմէ չարձակել, եւ երիտասարդ այրիներուն ի կարգ կրօնաւորութեան մտնել (ԸՆԴ. 65-88)։ Այս ամէնը թէպէտ ամբողջապէս քահանայական կանոնադրութիւն մը չեն կազմեր, բայց գոնէ ժամանակին տիրող գլխաւոր զեղծումները կը մատնանշեն։

« 965. Եկեղեցականաց Մասը   |   967. Աշխարհականաց Մասը »
© Gratun.org