Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Ներսէս Դ. Կլայեցի

968. Մանուէլի Պատասխանը

Յունաց հետ սկսուած եկեղեցական տարբերութեանց գործը թողուցինք Շնորհալիին Ալեքս դուքսին յանձնած դրութեան կէտին (§ 950)։ Ալեքս այն գրուածը մօտը պահեց, մինչեւ որ իր պաշտօնին տարին լրանայ, որպէսզի անձամբ տանի, եւ բերանացի ալ խօսելով գործին ոյժ տայ։ Այդ ալ շատ ուշացած պիտի չըլլայ, 1165ին վերջին մասին տեղի ունեցած էր Շնորհալիի հետ տեսակցութիւնը, եւ Ալեքս Կոստանդնուպոլիս դարձած ատեն Շնորհալիին կաթողիկոսութենէն եւ Պահլաւունիին մահէն տեղեկութիւն չունէր (§ 953)։ Թէ գրութեան պարգութիւնը եւ թէ զօրութիւնը, եւ թէ Ալեքսի տուած տեղեկութիւնները շատ նպաստաւոր տպաւորութիւն կազմեցին Մանուէլ կայսեր եւ Ղուկաս պատրիարքին եւ Բիւզանդական շրջանակին մէջ։ Եթէ չուզենք ալ բառացի ընդունիլ, թէ գովեցին զհաւատս հայոց ամենայն իմաստունք Յունաց (ԿԻՐ. 69), գոնէ սքանչացաւ հիացաւ արքայն՝ տեսեալ զզօրութիւն իմաստիցն, որ պարունակեալ էր ի բանսն։ Չուզելով ալ կարծել թէ Յոյներ Հայերուն ուղղափառութեանը կատարելապէս հաւանեցան, հաճեալ ընդ ուղղադաւան խոստովանութիւնն (ԸՆԴ. 107), գոնէ կարծեցին թէ Շնորհալիէն բացատրուած գրութեամբ հնար է համաձայնութեան յանգիլ, եւ գործը մշակելով Հայերը կրօնական միութեան ալ հպատակեցնել, քանի որ Կիլիկիոյ եւ Լամբրոնի իշխանութիւնները Բիւզանդիոյ հովանաւորութեան ներքեւ էին, թէպէտ Հռոմկլայի հայրապետանոցը այդ շրջանակէն դուրս էր։ Այսուհանդերձ բաւական երկարեցաւ գործնական որոշումը, եւ հազիւ Մամեստիոյ տեսակցութենէն երկու տարի ետքը, 15 ինդիկտիոնին սկիզբը, որ է 1167 Սեպտեմբերին (ԸՆԴ. 109), Մանուէլ կայսեր կողմէ նամակ մը գրուեցաւ Հայոց կաթողիկոս Գրիգորին, որ տարի մը առաջ վախճաննած էր, եւ զարմանալի է որ Կոստանդնուպոլիս տակաւին մահուան լուրը հասած չէր։ Այդ նամակով Մանուէլ եկեղեցւոյ միութեան սկզբունքը կը բարձրացնէ, որպէսզի զի հօտ լինիցին ամենայն քրիստոնեայք. իր թագաւորութեան համար պարտք կը համարի այդ նպատակին աշխատիլ, եւ քան աշխարհական աթոռին բազմապատիկ հոգոց՝ այսմ մանաւանդ հոգ տանիլ։ Աչքի առաջ ունենալով զբանսն յաղագս միաւորութեան, որ պրօտոստրատոսէն եւ կաթողիկոսէն շարժեցաւ, կ`ուզէ զայն լրացնել, եւ առանց ստացուած գիրին պարունակութեան վրայ գաղափար մը յայտնելու, կաթողիկոսին կը յանձնարարէ որ իր եղբայրը Կոստանդնուպոլիս զրկէ ամենայն զգուշութեամբ եւ պատրաստութեամբ, ուր սրբազան պատրիարքն եւ սուրբ աստուածային ժողովն ալ գործը քննեն ու կարգադրեն։ Պալատական սպասաւորներէն Սմբատ անուն, հարկաւ հայազգի, մէկն ալ կը զրկէ որ նամակը տանի, եւ կաթողիկոսին եղբայրը Բիւզանդիա բերէ (ԸՆԴ. 107-109)։ Մանուէլի նամակը իր անորոշ բացատրութիւններով գաղտնի մտադրութիւն կը պարունակէ, կերպով մը Հայերը Յունական եկեղեցւոյն հպատակեցնելու, եւ շատ անհաւասար գիրք մը կու տայ Հայերուն, միայնակ Ներսէսը Կոստանդնուպոլսոյ կայսեր եւ պատրիարքին եւ սիւնհոգոսին դիմացը հանելով։

« 967. Աշխարհականաց Մասը   |   969. Ներսէսի Նամակը »
© Gratun.org