Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Ներսէս Դ. Կլայեցի

972. Հաւատոց Երկրորդ Գիրը

Ներսէս Մանուէլին ուղղած նամակին կցեց նոր գրուած մըն ալ Սահմանք հաւատոյ Հայաստանեայց եկեղեցւոյ վերտառութեամբ (ԸՆԴ. 120), յատկապէս իր կանուխէն գրածը երկրորդելով, ի խնդրոյ արքային Մանուէլի (ԸՆԴ. 109)։ Մանուէլի նամակին մէջ յայտնապէս նոր գիր ուղուած չէր, բայց զօրութեամբ կ`իմացուէր Ներսէսի ամենայնպատրաստութեամբ Կոստանդնուպոլիս երթալուն առաջարկին մէջ (ԸՆԴ. 108). եւ Սմբատ պալատականն ալ բերանացի բացատրած էր զայն, քանի որ իրեն յանձնարարուած էր կենդանի բարբառով պատմել զամենայն բանս (ԸՆԴ. 109)։ Առաջին գիրը պարզ եպիսկոպոսի մը հեղինակութիւնն ունէր, Մանուէլ պէտք կը`զգար կաթողիկոսին ստորագրութեամբ հաստատուած հիմնագիր մը ունենալ, եւ հարկաւ Գրիգորէ ուզուած էր այդ հաստատութիւնը, զոր այժմ Ներսէս կը պարտաւորուէր տալ, եւ իբրեւ եպիսկոպոս գրածը իբրեւ կաթողիկոս վաւերացնել։ Իր տեսութեամբ կրկնումը աւելորդ էր՝ քանի որ գրողը նոյն էր, բայց կը համակերպէր, որովհետեւ թղթաբեր Սմբատ պնդագոյնս պահանջեաց, հրամանաւ սուրբ թագաւորութեանն (ԸՆԴ. 121)։ Գրածին անկեղծութիւնն ալ հաստատելով, կ`ըսէ թէ ոչ զի զհերձուածողական խաւար ինչ ծածկելով կերպարանեմք զբանս լուսով ուղղափառութեան, ինչպէս ոմանք կը կարծեն, այլ զուտ ճշմարտութիւնն է, զոր գիրով կը ներկայենք։ Գրուածը իր ամբողջութեան մէջ առաջինէն (§ 951) տարբերութիւն չունի, միայն առձեռն հարցարանի մը կարգին կապուած չըլլալով, առաջ Սահմանք հաւատոյ մասերը, այսինքն դաւանական կէտերը քովէքով կը միտցնէ (ԸՆԴ. 120-130), եւ յետոյ Յաղագս աւանդութեան եկեղեցւոյ ծիսական կէտերը կ`ամփոփէ (ԸՆԴ. 130-143)։ Առաջին մասին մէջ ընդարձակօրէն կը գրէ դարձեալ բնութեանց միութեան կամ միաւորութեան կէտը, մերժելով եւ հերքելով Նեստորն ու Եւտիքէսը, բայց եւ հերքելով Լեւոնի ոմն եւ ոմն դարձուածը, եւ պնդելով յերկուց բնութեանց մի լեալ (ԸՆԴ. 126), կամ ոչ ի յերկուս բաժանեալ չառ ի յերկուց միացեալ բնութիւնսն (ԸՆԴ. 129) բանաձեւերը, համաձայն Հայոց եկեղեցւոյ դաւանութեան, որ ոչ բնութիւններուն կորուստը կամ շփոթումը, այլ պարզապէս միաւորութիւնը կը պաշտպանէ, ինչպէս հոգի ու մարմինը մարդուն մէջ։ Իսկ աւանդութեանց կամ ծիսակատարութեան մէջ նախ կը պաշտպանէ բաղարջով պատարագելը Քրիստոսի գործածածին հետեւողութեամբ, բայց կը ներէ Յոյներուն բաղարջ գործածելը։ Կը պաշտպանէ անջուր բաժակը, առանց դատապարտելու ջուր խառնողները։ Կը բացատրէ Ծնունդ ու Մկրտութիւն միասին տօնելու հնութիւնը ու ճշմարտութիւնը, բայց տարբեր տօնողներուն նկատմամբ կ`ըսէ, թէ երբեմն զատիկն ալ տարբեր օրեր կը տօնուէր, առանց եկեղեցւոյ միութիւնը խանգարելու։ Նոյն ոճով կը խօսի Սուրբ Աստուածի խաչեցարին, խաչերու բեւեռ զարնելուն, խաչերը օրհնելուն, պատկերներ պատուելուն, եւ Առաջաւորաց պահքին վրայ, միշտ պաշտպանելով Հայ եկեղեցւոյ աւանդութիւնն ու սովորութիւնը, եւ ազատական տեսութեամբ իւրաքանչիւրին ազատ թողլով պահել իր սովորութիւնները։ Մէկ խօսքով Շնորհալին բարձրաբարբառ քարոզիչն է Հայոց եկեղեցւոյ ներողամիտ եւ լայնախոհ տեսութեան, որ եկեղեցւոյ միութիւնը կ`ըմբռնէ հիմնական կէտերու համաձայնութեան եւ փոխադարձ հոգեւոր հաղորդակցութեան մէջ, եւ կը մերժէ տիրապետութեան եւ ստրկաբար նմանողութեան ամէն պահանջները, որոնց վրայ հաստատուած են Յոյն ու Լատին եկեղեցիներ միութեան անհրաժեշտ պայմանը։

« 971. Հռոմէական Կարծիք   |   973. Մլեհ Իշխանապետ »
© Gratun.org