Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Ներսէս Դ. Կլայեցի

974. Թէորիանոս Պատգամաւոր

Ներսէսի առ կայսր գրած նամակը եւ Արեւելք գալու առաջարկը երկար ատեն խորհրդածութեան առարկայ եղան Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Կ`երեւի թէ Մանուէլ բոլորովին անգործադրելի չէր նկատած Ներսէսի առաջարկը, սակայն իրականացումը դժուարացաւ, զի արեւմտական աշխարհին շփոթմամք զբաղեալ՝ անկարանայր զելսն յԱրեւելս (ԸՆԴ. 144)։ Իրօք ալ գիտենք որ Հունգարացւոց եւ Սերբիացւոց հետ պատերազմներ կը մղէր այդ միջոցին, եւ Կիլիկիոյ պատահարներն ալ (§ 973) ապահովութիւն չէին ներշնչեր։ Հազիւ թէ 1170ին, երբ պահ մը ամէն կողմ հանդարտութիւն կը տիրէր, Մանուէլ կրցաւ միութենական ձեռնարկին նորէն մտադրութիւն դարձնել եւ ուղեց աւելի մօտէն տեղեկանալ ճշմարտապէս կամաց Հայաստանեայց, եւ վստահ ըլլալ թէ ախորժելի է՞ նոցա միաւորութեանն խնդիր (ԸՆԴ. 244), այսինքն թէ յանձնառու պիտի ըլլա՞ն Յոյներուն դաւանութեան եւ արարողութեանց համակերպիլ։ Այս անգամ գործը մինակ նամակով չուզեց վերջացնել, այլ երկու պատգամաւորներ ճամբայ հանեց, մէկը Թէորիանոս Մայիստը որ է Մագիստրոս, ազգաւ Յոյն, միւսը Յովհաննէս Ութման, ազգաւ Հայ, Փիլիպպուպոլիսի Հայոց վանքին վանահայրը, որ երբեմն Վահան ալ կոչուած է։ Ձեռուընին նամակ մըն ալ տուաւ Մայիսին գրուած, եւ ուղղուած պատուական եւ իմաստուն կաթողիկոսի Հայոց տեառն Ներսէսի (ԸՆԴ. 144)։ Թէորիանոս եւ Յովհաննէս Մայիս 15ին կայսրութեան սահմանագլուխը անցան, եւ փութացին Հռոմկլայ հասնիլ, գիրը ներկայել եւ բանակցութեան ու վիճաբանութեան մտնել Ներսէսի հետ, գլխաւորապէս միաբանութիւն եւ երկու բնութիւն բացատրութեանց վրայ։ Թէորիանոս իմաստասէր ոչ կամէր տեղի տալ եւ ընդունիլ սուրբ հարց կամ Կիւրեղեան բանաձեւը, մի է բնութիւն Բանին մարմնացելոյ։ Իսկ Ներսէս երկոքամբքն սպառազինէր, միութիւնը պաշտպանելով Նեսրոտի դէմ, եւ անշփոթութիւնը Եւտիքէսի դէմ (ԸՆԴ. 145)։ Ութմանի բռնած դիրքը չէ ճշդուած, բայց Հայոց կողմ եղած պէտք է ըսել, քանի որ Ներսէս զայն կը կոչէ համազգի մեր եւ համակրողն (ԸՆԴ. 146)։ Ներսէս վերջապէս զիջաւ յայտնել, թէ Յոյներ երկու ըսելով կրնան հեռի նկատուիլ ի Նեստորի բաժանմանէն, ինչպէս Հայեր մի ըսելով հեռի են յԵւտիքեայ շփոթմանէն։ Բայց չհաւանեցաւ Հայոց ընդունած բանաձեւը փոփոխել, պատճառելով հրաւէր զրկել ի Մեծն Հայք եւ յամենայն կողմանս, եւ հաւաքել զամենեսեան յորս իցէ զօրութիւն իմաստութեան եւ ըստ այնմ որոշում տալ։ Աթոռը կ`ըսէ, յօտար յաշխարհ տարբերի պանդխտութեամբ, եւ չունի իր մօտ եպիսկոպոսներ եւ վարդապետներ, եւ առանց խորհրդակցութեան նոցա անմարթ է զկատարեալն տալ պատասխանի (ԸՆԴ. 147)։ Միեւնոյն տեսութեամբ ճշմարիտ դաւանութեան երրորդ գիր մըն ալ պատրաստեց սոսկ բնութեան խնդրին մասին (ԸՆԴ. 145-153), որ կրէ Հայոց 619 այսինքն, 1170 թուականը, Հայոց արեգ եւ Հոռոմոց Հոկտեմբեր ամսոյն գրուած, եւ զայն յանձնեց Թէորիանոսի եւ Յովհաննէսի տանիլ Բիւզանդիոն։ Նամակին թուականը կը հաստատէ թէ տակաւին շարժական տոմարն էր՝ որ սովորաբար կը գործածուէր Հայոց մէջ, եւ մենք ալ սոյն հիմամբ շարունակ շարժական տոմարի հաշիւները առջեւ կը բերենք։ Վասնզի իրօք Հայոց 619 թուականին արեգը կը սկսէր Սեպտեմբեր 5ին եւ կը վերջանար Հոկտեմբեր 4ին, մինչ անշարժ տոմարով արեգի սկիզբը կը համեմատուի Մարտի 9ին։ Ներսէսի բացատրութեամբ արեգին Հոկտեմբերի համեմատուելէն կը քաղենք (ԸՆԴ. 153) թէ նամաը գրուած է արեգի վերջին եւ Հոկտեմբերի առաջին չորս օրերէն մէկուն, եւ թերեւս նոյնիսկ Հոկտեմբեր 1ին։

« 973. Մլեհ Իշխանապետ   |   975. Թէորիանոս Գրուածը »
© Gratun.org