Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Ներսէս Դ. Կլայեցի

975. Թէորիանոս Գրուածը

Թէորիանոս Ներսէսի հետ ունեցած բանակցութիւնը ու վիճաբանութիւնները գիրի առած էր, ու Կոստանդնուպոլիս կը դառնար, ի ձեռին ունենալով զպէս պէս հարցմանցն նշանագրութիւն, եւ զՀայաստանեայց յօժարամիտ լինելն ի միաբանութիւն (ԸՆԴ. 153)։ Լամբրոնացիին պատմածին համեմատ, Թէորիանոս բոլոր Յոյները հիացուցանէր Ներսէսի վրայ տուած տեղեկութիւններով, սքանչելի վարուցն պատմութիւնով, զպարկեշտութիւն անձինն եւ զճգնաւորական կրօնսն նկարագրելով, եւ ներկայելով զայն միշտ ի հարցմունսն խոնարհամիտ, ի պատասխանիս հանդարտ, խաղաղութեանն խնդրող, եւ զսիրոյն օրէնսն հաստատող։ Այնպէս որ Յոյներ կը սկսէին Հայոց դէմ ունեցած հնացեալ ատելութիւննին սիրոյ փոխարկել, եւ ամէն տեսակ համարձակութիւն տալ անոնց ի թագաւորական քաղաքին եկեղեցիսն (ԸՆԴ. 154)։ Պատշաճ էր որ Թէորիանոս իր պատգամաւորութեան մասին տեղեկագիր մը պատրաստէր, եւ վիճաբանութեան ամփոփումը գիրը առնէր, եւ իրօք այսպիսի գրուած մը յունարէն կը գտնուի, եւ Կալանոս զայն հայերէնի վերածած է իր պատմութեան մէջ (ԿԱԼ. 242-322), հետեւեալ մակագիրով. Առաքումն ի մեծէնկայսերէ Մանուէլէ առ Հայս, յորում դնի տրամաբանութիւնն զոր արար հրեշտակն Յունաց Տրիանէ, ընդ Կաթողիկոսին Հայոց տէր Ներսէսի։ Թէորիանոս իր գրուածը պատրաստեց դառնալէն ետքը, որպէսզի անով կարեւորութիւն տայ իր պատգամաւորութեան, արդիւնք պատրաստէ իր անձին, բայց Ներսէս չկրցքւ տեսնել Թէորիանոսի գրածները եւ իր բերանը դրուած խօսքերը։ Ուստի ոչ մէջ կերպով կրնան հեղինակութիւն կազմել Թէորիանոսի գրութեան մէջ Ներսէս վերագրուած յայտարարութիւնները։ Ազգային զրոյցներուն համեմատ, իմաստասէր ոմն Կոստանդնուպոլսու, անուն Թորա, լուեալ զհամբաւ Ներսէսի, բարձեալ գրեանսն իւր ի վերայ գրաստուց, եկն փորձել զնա, բայց աւուրս բազումս խօսակցելով, եգիտ զնա անփորձ ամենայնիւ, եւ Կոնտանդնուպոլիս դառնալով վկայեց թէ նոր ոմն Գրիգոր Ասատուածաբան յարուցեալ է (ԿԻՐ. 67)։ Իսկ Թէորիանոսի գրուածին մէջ ներկայացուած Ներսէսը՝ տգէտ մըն է կատարեալ, որ ոչ սուրբ գիրքը կ`իմանայ, ոչ սուրբ հայրերը գիտէ, ոչ ալ իմաստասիրական սկզբունքներու ծանօթ է. Մի բնութիւն բացատրութիւնը մոլորութիւն կ`անուանէ (ԿԱԼ. 282), կը հերքէ եւ կը նզովէ Քաղկեդոնին դէմ եղողները, եւ տրտմական սրտիւ եւ արտասուալից աչօք, կը խնդրէ, որ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքը հանդիսապէս օրհնեսցէ զազգն հայոց, որ այնքան ժամանակս եկաց մնաց ի նզովս (ԿԱԼ. 321)։ Թուղթ մըն ալ կը յանձնէ Թէորիանոսի, թէ ինքն ընդունէր զմեծագոյն եւ զտիեզերական սուրբ ժողովն Քաղկեդոնի (ԿԱԼ. 322)։ Արդ մեր ձեռքը եղող Ներսէսի դրուածները ասոնց հակառակը կը վկայեն, եւ զայն հաստատուն կը ցուցնեն Հայոց դաւանութեան եւ աւանդութեան վրայ (ԸՆԴ. 151)։ Թէորիանոսի կեղծիքներուն բան մըն ալ Կալանոս կ`աւելցնէ, եւ Ներսէսի ու իրեններուն բերանը կը դնէ։ Ես ի Հռոմայեցւոց կողմանէ եմ՝ բացատրութիւնը (ԿԱԼ. 261), որպէս Ներսէսի Հոռոմներու հետ համաձայնութիւնը աւելի առջեւ տանի եւ հռոմէադաւանութեան հասցնէ, ինչ որ իր բուն դիտումն է։ Ըստ այսմ չ`արժեր որ աւելի երկարենք գրութեան մը վրայ, որ Յոյն վարդապետին ինքնագովութեան եւ կեղծիքներուն միայն փաստը կրնայ նկատուիլ, եւ ոչ իրական պատմութիւն։

« 974. Թէորիանոս Պատգամաւոր   |   976. Ներսէսի Հետ Եղողներ »
© Gratun.org