Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Դ. Հռոմկլայեցի

1189. Թաթարաց Հետ

Եթէ ուզենք ալ կարծել թէ Ղազան իր քաղաքագիտական դիտումներով կատարած է այդ փոփոխութիւնը, սակայն հնար չէ մտադրութիւն չդարձնել Հայոց կողմէ եղած ջանքերուն ալ։ Հազիւ թէ Ղազան իշխանութեան տիրացաւ՝ Ստեփանոս փութաց անոր այցելել, եւ ինքն կը վկայէ թէ բարձրագոյն ի նմանէ ընկալոք փառս քան յայլոցն, ինչ որ հարկաւ Ստեփանոսի անձին եւ խոսքերուն գործած տպաւորութեան արդիւնքն էր։ Ղազանի տուած շնորհներուն մէջ կար նաեւ Ստեփանոսի տրուած արտօնութիւնը, որ կարենայ ի շրջելն զխաչ զառաջեաւ ունել եւ բարձրագոյն շրջեցուցանել, միանգամայն պարգեւեց անոր փալիչայ ոսկի, որ էր տախտակ ի չափ թգոյ միոյ եւ կիսոյ, գրեալ ի վերայ զանունն Աստուծոյ եւ գահին, ինչ որ կերեւի թէ ուրիշ տեղ բալիշ կոչուած նշանին հետ միեւնոյն բանն էր (§ 1141)։ Օրբելեան իր այցելութեան ելքը անակնկալ ողորմութիւնն կանուանէ (ՕՐԲ. Բ. 231), եւ ասով քիչ առաջ Նէվրուզի ձեռօք կատարուած բռնութեանց կակնարկէ։ Հեթում թագաւորն ալ իր մասնակցութիւնը ունեցած կերեւի այդ գործին մէջ։ Նա կանուխէն մեկնած էր Կիլիկիայէ որ Քեղաթուին յաջորդ Պայտունը շնորհաւորէ, սակայն սա արդէն Ղազանի յարձակումովը զբաղած էր, եւ Հեթում պարտաւորուեցաւ Մարաղայի մէջ սպասեք Քաղդէացի պատրիարքին մոտ, մինչեւ որ գործը յստակուի։ Իսկ երբ Պայտունն ինկաւ եւ Ղազան գահին տարացաւ եւ բարձրացաւ, փութաց անոր մատուցանել իր մեծարանքը։ Այս առթիւ Ղազան հեգնօրէն դիտել տուաւ, թէ նա ոչ իրեն, այլ Պայտունի համար ճամբայ ելած էր, որուն Հեթում կը պատասխանէ, թէ իրենք Թաթարաց գերագահ իշխանութիւնը կը պատուեն, ով ոք ալ ըլլայ զայն վարողը, ինչ որ Ղազանի հաճելի կու գայ եւ մեծաշուք պատուով կընդունի Հեթումը։ Սա ալ համարձակութիւն կառնէ ծանուցանել արքայի զանցս աղետից քրիստոնէից, որուն Ղազան կը պատասխանէ, թէ ես ոչ գիտեմ զայդ, այլ Նաւռուզն գործեաց զամենայն, եւ Հեթումի խնդրանօք կը հրամայէ առժամայն գրել հրովարտակ ընդ ամենայն աշխարհն իր իշխանութեան, զի մի իշխեսցեն ձեռնարկել յեկեղեցիս եւ քրիստոնեայս, այլ խաղաղութեամբ բնակեսցէ ամենայն ոք, զիւր հաւատ եւ պաշտօն համարձակ ուելով։ Ըստ այսմ աայլ կը սկսի խաղաղութիւն տիրել երկրին մէջ, եւ գլխաւորապէս Հայերուն մէջ։ Իսը Հեթում մեծաւ պատուով եւ շքեղաշուք փառօք կը մեկնի Ղազանի մօտէն, եւ կը դառնայ յաշխարհին իւր Կիլիկիա (ՕՐԲ. Բ. 222)։ Նէվրուզի մասին ալ անտարբեր չմնաց Ղազան, ոչ միայն զայն պաշտօնանկ ըրակ տեղը նշանակեց Խութլուշահ իշխանը, այր բարի, եւ յոյժ բարեկամ եւ օգնական քրիստոնէից, այլ եւ իմանալով Նէվրուզի դաւաճանութեան խորհուրդները, հալածեց զայն եւ Խորասան, եւ անկէ ի ներքագոյն Խորասան, մինչեւ որ անհետ կորստեամբ ջնջեաց զնա յերկրէ։ Նէվրուզը հալածող գունդերուն մէջ էին նաեւ Լիպարիտ եւ Էաշի (§ 1188), որոնք թուք արձակեալ յերեսս Նաւռուզին մեծ անարգանք ձաղէին։ Օրբելեան Նէվրուզի այս վախճանը պատմելով, կը հառաչէ. ահա տեսէք զեղջիւր, եւ կը կնքէ բարձրացնելով գոհութիւն եւ փառք այսպիսի խնամողին զեկեղեցի իւր (ՕՐԲ. Բ. 223)։

« 1188. Օրբելեանք և Թաթարներ   |   1190. Ստեփանոսի Ընթացքը »
© Gratun.org