Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Դ. Հռոմկլայեցի

1190. Ստեփանոսի Ընթացքը

Կիլիկիոյ կողմէ գործերուն ընթացքը շատ հանդարտ վիճակ չունէր վասն զի Տրիպոլիսի եւ Պըըտղոմայիսի հետզհետէ անկումը՝ յայտնի սպառնալիք մըն էր Հայոց համար՝ որոնք ինչպէս ըսինք, լատին իշխանութեանց շրջանակին մէջ կը նկատուէին, եւ Լատիններն ալ Ասորիքը ամբողջապէս պարպելէն ետքը՝ իրենց միակ ապաւէն եւ յենարան կը նկատէին Կիպրոսի թագաւորութիւնը ծովին մէջ, եւ Կիլիկիոյ թագաւորութիւնը ցամաքի վրայ, եւ անոնց մէջ կը հաւաքէին իրենց մնացորդները։ Հեթում Բ. ալ կանխած էր, եւ իրենց նոր կացութիւնը յայտնելով, նոր օգնութիւններ խնդրած էր Նիկողայոս Դ. պապէն, եւ պապն Եւրոպական իշխաններուն յորդորներ ուղղած էր նոր խաչակրութիւն կազմել եւ Արեւելեան քրիստոնէից օգնութիւն հասցնել։ Միեւնոյն նպատակով էր անշուշտ Հեթումի այցելութիւնը Թաթրներու խանին, զոր արդէն յիշեցինք (§ 1189)։ Եկեղեցական գործերուն գալով, կերեւի թէ ըՍտեփանոս այնչափ հլու հպատակ չէր ըլլար Անաւարգեցիին եւ Հեթումի հրահանգներուն, որ Կալանոս կը գրէ թէ հպարտութեամբ մեծաւ (ԿԱԼ. 411), ինչ որ Կալանոսի բերանը Հռոմի հանդէպ սարկական ընթացք չունենալ կը նշանակէ։ Իսկ իբրեւ ագիտութեան եւ հպարտութեան փաստ կը ցուցուի թէ հրաման տուեր է Սմբատ իշխանի մը ամուսնանալ իր ազգակից Յոպպէի Գուիտոն իշխանին դստեր Զապէլի հետ։ Լատիներէնին մէջ ըսուած է թէ արենակցութեան երրորդ աստիճանի նզգակից են եղեր, եւ Ստեփանոսի ընթացքին համար լրբենի բառն ալ աւելցուցած է, զոր Կալանոս չէ համարձակած հայերէնին մէջ ալ դնել, գոհանալով պնդել, թէ արենակցութեան արտօնութիւն տալը պատշաճի միայն գլխաւոր հայրապետին ընդհանուր եկեղեցւոյ, որ է մեծ հայրապետն Հռոմայ (ԿԱԼ. 412)։ Աւելի յայտնի եւ նշանակալից փաստի պէտք չմնար իմանալու համար, թէ ինչ ստորին զգացումներ կը տածէին լատինամիտներ եւ հռոմէադաւաններ Հայ Եկեղեցւոյ նկատմամբ։

« 1189. Թաթարաց Հետ   |   1191. Ծռազատիկի Խնդիրը »
© Gratun.org