Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Ներսէս Դ. Կլայեցի

989. Պաշտամանց Մասին

Բայց Շնորհալիին անունին աւելի հռչակ տուող գրական աշխատութիւնները՝ ժամերգութեանց եւ եկեղեցական պաշտամանց համար գրածներն ու կարգադրութիւններն են։ Ժամագիրքին մէջ ինչչափ երգեր կան ամէնն ալ Շնորհալիին գրածներ են. Շարականներուն մէջ ընդարձակ ցուցակ մը կը կազմեն իրեն վերագրուածները (ՏԱԹ. 637), թող մեղեդիները. տաղերը, գանձերը (ԿԻՐ. 68), որոնց ոչ միայն խօսքերն է գրած, այլ եւ եղանակները ներդաշնակած, հաւասարապէս հմուտ ըլլալով թէ՝ քերթողական եւ թէ երաժշտական արուեստներուն։ Անհնարին է որ նիւթական ձայնովն ալ երգեցոցութեան յարմար եւ քաղցրանուագ եղած չըլլայ։ Մեր տեսութեամբ Հայ եկեղեցիներու դպրաց դասերուն երկնային հովանաւորը՝ շատ աւելի յարմար էր որ սուրբ Ներսէս Շնորհալին եղած ըլլար, քան սուրբ Ստեփանոս նախասարկաւագը։ Տօնացոյցի կարգադրութեանց մէջ ալ ինչ ինչ նորութիւններ Շնորհալիէն մուծուած են, ինչպէս Հոգեգալուստը եօթնօրէքի (ՏՕՆ. 144) եւ Վերափոխումը իննօրէքի վերածելը (ՏՕՆ. 204)։ Բայց պէտք է ընդունիլ որ Շնորհալիին կարգադրութիւնները՝ եկեղեցական պաշտամունքը երկարելու եւ ծանրաբեռնելու ծառայած են քան թեթեւցնելու։ Իրոք ալ եթէ Շնորհալիի գրածները ուզենք ժամագիրքէն եւ շարականէն զեղչել, բաւական բան մը թեթեւցած կ`ըլլար մեր ծիսական պաշտամունքներէն։ Այս տեսութեամբ մեր օրերուն մարդիկը շատ հաշտ աչքով չեն նայիր Շնորհալիի կարգադրութեանց։ Սակայն հարկ կը զգանք դիտել տալ, թէ Շնորհալիէ առաջուան պաշտամունքներն ալ թեթեւ չէին, վասնզի փոխանակ երգերու եւ շարականներու՝ անհատնում սաղմոսացութիւններ կային, որոնք այլեւս չկան։ Չենք ուզեր պնդել թէ Շնորհալին պաշտօնապէս ջնջեց սաղմոսերգութիւնները, վասնզի ժամերգութեանց պատշաճները, բարեկարգելու համար Թեզենեաց եւ Մաքենեաց վանքերու կանոնները բերել տուաւ։ Խրատ ժամատեղեաց մը կազմեց, թերին լրացուց եւ աղաւաղը ուղղեց, եւ ըստ այնմ հրամայեց ամէն եկեղեցիներու մէջ կատարել, իսկ յիշեալ վանքերը կատարելապէս աղօթասաց եւ հսկող անապատներ էին։ Միայն թէ Շնորհալիին աւելցուցած երգերն ու շարականները դուռ բացին սաղմոսները զանց ընելու, եւ անոնց տեղ երգերը փոխանակելու, որով տեսակ մը փոխանակութիւն յառաջ եկաւ, եւ ոչ իսկապէս յաւելում ու բարդութիւն։ Հնար է ենթադրել, առանց պատմական ստուգութեանց դէմ գացած ըլլալու, որ Շնորհալին ոչ իր ամէն գրածները պարտաւորիչ հռչակեց, այլ հանդիսութեանց շքեղութեան համար պատրաստուած յաւելումները, նմանողութեան նախանձայուզութեամբ եւ ժամանակաց հոլովմամբ պարտաւորիչ դարձան Շնորհալիին կամքէն եւ հրամանէն անկախաբար։ Յայտնի կ`երեւի թէ բնական միտումով ու փափաքով ալ եկեղեցական պաշտամանց շքեղութեան սիրահար անձ մը եղած է նա, բայց ամէն առթի մէջ եկեղեցական պաշտամանց իսկական բարեկարգիչ մըն է, ինչպէս եղած էին անցեալ դարերու մէջ Սահակ Պարթեւ, Յովհաննէս Մանդակունի եւ Յովհաննէս Օձնեցի հայրապետները։

« 988. Զանազան Նամակներ   |   990. Օտարամուտ Ծէսեր »
© Gratun.org