Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Ներսէս Դ. Կլայեցի

990. Օտարամուտ Ծէսեր

Շատեր կ՛ուզեն Շնորհալիին վերագրել Հայ եկեղեցւոյ արարողութեանց մէջ մուծուած ինչ ինչ փոփոխութիւնները, որոնք Կիլիկեցւոց գարէն սկիզբ առին, եւ Լատին եկեղեցւոյ նմանողութիւն են եղած։ Այսպէս են Լատիններուն եպիսկոպոսական թագին կամ խոյրին եւ կորագլուխ գաւազանին կիրառութեան ընդունուիլը, օձագլուխ գաւազանին՝ վարդապետներուն, եւ բոլորչի սաղաւարտին՝ քահանաներուն անցնիլը, պատարագին ժամամուտէն առաջ աւելցած մասին զանազան կտորները, քահանայական աստիճաններուն չորսէն եօթնի վերածուիլը, եւ ընդհանրապէս յունական գրութենէն հեռանալով դէպի լատինական գրութիւն մօտենալը։ Հայոց եկեղեցւոյն նախապէս քահանայական չորս աստիճաններ միայն ընդունած լինելը, այսինքն ընթերցող, դպիր, սարկաւագ եւ քահանայ, մինչեւ հիմա պահուած արարողութիւններէն ալ յայտնի է, քանի որ չորսէն դուրս աստիճաններուն համար ոչ յատուկ զգեստ կայ եւ ոչ յատուկ պաշտօն։ Լատինական դրութեամբ ընդունուած եօթն աստիճաններն են, դռնապան, ընթերցող, երգմնեցուցիչ, ջահընկալ, կիսասարկաւագ, սարկաւագ եւ քահանայ, բայց յատուկ գործեր եւ տեղեր չունին Հայ ծէսին մէջ, եւ հազիւ թէ կը յիշուին եպիսկոպոսական ձեռնադրութեան ներկաներուն մէջ։ Ըստ այսմ աստիճաններուն չորսէն եօթնի վերածուիլը պատահական փոփոխութիւն մնացած է, եւ ծիսակատարութեանց ներքինին չէ թափանցած։ Այդ եւ միւս փոփոխութիւններուն Շնորհալիին վերագրելը՝ մենք բոլորովին անհիմն կը գտնենք։ Շնորհալիին գրուածներուն մէջ, որ այնչափ առատ են, երբեք այսպիսի ակնարկ մը չկայ։ Լամբրոնացին որ Շնորհալիէն ետքը ծաղկեցաւ, եւ Դասուց աստիճանաց վրայ յատկապէս գրեց (ԼԱՄ. 80-92), եօթն աստիճանները կ`անգիտանայ տակաւին, եւ միայն չորս աստիճանները կը յիշէ (ԼԱՄ. 84)։ Աւելցնենք որ Շնորհալին բոլոր իր հայրապետութեան ժամանակ Լատիններու հետ եւ Հռոմի հայրապետներուն հետ բնաւ յարաբերութիւն չունեցաւ, անոնցմէ առաջարկ կամ թելադրութիւն չստացաւ, որ լատինական ձեւ մը կարգադրէր։ Ընդհակառակն միայն ու միայն Յոյներու հետ բանակցեցաւ, եւ չէր կրնար անոնցմէ աւելի հեռանալու ձեւեր ստեղծել։ Վերջապէս այժմ գործածական դարձած ձեռնադրութեան մաշտոցը, որ յայտնապէս լատինական հետքեր կը պարունակէ, Ներսէսի ընտիր գրիչէն ելած ըլլալու նշաններ չունի։ Հետեւաբար կրնանք վստահօրէն ըսել, թէ Շնորհալին հայկական պաշտամունքը ընդարձակեց իր բնիկ ձեւին եւ հին կազմութեան համեմատ, եւ ոչ մի օտար բան անոր վրայ չբարդեց, կամ օտար ուղղութեամբ չայլայլեց։ Իսկ ինչ որ Կիլիկեան շրջանէն մուծուած նորութիւններ են (§ 941), Շնորհալիէն ետքի ժամանակներուն պէտք է պատշաճեցնել, երբ Լատիններու հետ յարաբերութիւններ աւելի ընդարձակ եւ աւելի զիջողական կերպարան ստացան։

« 989. Պաշտամանց Մասին   |   991. Միութեան Խնդիր »
© Gratun.org