Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Ներսէս Դ. Կլայեցի

991. Միութեան Խնդիր

Առիթ ունեցանք տեղտեղ անցողակի ակնարկներով ճշդել Շնորհալիին տեսակէտը իր միութենական ձգտումներուն մէջ (§ 970), բայց պէտք կը զգանք անգամ մըն ալ անդրադառնալ սոյն կէտին վրայ, որ մեծ նշանակութիւն ունի Շնորհալիին նկարագիրին համար, եւ մեծ կարեւորութիւն ունի ապագայ եղելութեանց մէջ։ Ներսէս առաջին քայլն ընողն է միութեան ճամբուն մէջ, եւ առաջին դուռը բացողը Մամեստիոյ այցելութեան առթիւ (§ 951)։ Թէպէտ Ալեքս դուքսն ալ առիթ ընծայեց այդ բանակցութեանց, սակայն նոյնիսկ Ներսէսի Մամեստիա հանդիպիլը, դիտումնաւոր գործ մը կրնայ նկատուիլ։ Ներսէս անկեղծ եւ ճշմարիտ եւ բոլորանուէր փափաքող մըն էր, որ Քրիստոսի եկեղեցին պառակտող բաժանումը վերցուէր, եւ իրարու դէմ մրցող չորս ճիւղերը, Հայն ու ասորին, Յոյնն ու Լատինը, դադարէին իրարու դէմ պայքարելէ եւ զիրար նախատելէ, եւ Քրիստոսի եկեղեցին փայլեցնէր աւետարանական սէրը եւ եկեղեցական միութիւնը։ Սակայն երբեք միտքէն չանցուց, որ եկեղեցիներէն որեւէ մէկը, իրը կամ ուրիշը, միւսները ընկլուզող եւ ջնջող եւ անոնց իրեն վերածող ձեւ մը առնէ։ Փափաքեցաւ որ եկեղեցիներ իրարու համաձայնին էական եւ դաւանական կէտերու մէջ, միտքի եւ ուղղութեան համաձայնութեամբ, բանաձեււերն ու բացատրութիւնները ազատ թողլով իւրաքանչիւրին, միայն թէ քրիստոնէութեան հիմը կազմող, Երրորդութեան ու Մարդեղութեան ու Փրկագործութեան խորհուրդները իրենց իսկութիւնը չկորսնցնեն։ Բոլոր ծիսական կէտերը, խմորուն կամ անխմոր հացը, անապակ կամ ջրախառն բաժակը, Դեկտեմբեր 25ը կամ Յունուար 6ը, ձիթենին կամ շուշմայի ձէթը, պատկերներ օրհնելը կամ օծելը եկեղեցիին մէջ կամ դուրսը աղօթելը, խաչերուն բեւեռ զարնելը կամ չզարնելը, եւ ուրիշ այս տեսակ տարբերութիւններ, Շնորհալիին միտքով, ոչ միութիւնը խանգարող էին, եւ ոչ միութեան համար անհրաժեշտ էին։ Նա իր միտքին մէջ կրնար ընդունիլ, որ միութեան սիրոյն այս կամ այն կողմը զիջողութիւններ ալ ընէ, որպէսզի միւս կողմը շահի եւ հաճեցնէ, բայց այդ կէտին մէջ ալ զիջողութիւնները փոխադարձ կը պահանջէր, եւ երբեք չէր ընդուներ, որ զիջողութիւնը իբր մոլորութենէ դարձ նկատուէր։ Նմանապէս չէր հանդուրժէր որ մէկ եկեղեցին միւսին վրայ գերիշխանութիւն պահանջէր կամ ունենար, այլ ամէնքը միեւնոյն Երկնաւոր Գլուխին հետ միացած անդամներ նկատուէին։ Հոգ չէր որ իւրաքանչիւրը իրեն կարեւորութեան եւ աւանդական դիրքին համար՝ ազդեցութեան տարբեր աստիճաններ ունենար, միայն թէ տիրապետութեան ձեւին չփոխարկուէր։ քայլ մը եւս առջեւ անցնելով կրնանք ընդունիլ, որ Շնորհալին իր միութենական ձգտումներուն մէջ քրիստոնէական եւ աւետարանական սկզբունքներուն հետ՝ ազգասիրական եւ քաղաքագիտական զգացումներ ալ ունէր, եւ իր տառապեալ եւ վարատական Հայ ազգին համար իսկական օգնութիւն եւ զօրութիւն մը կը փնտռէր, քրիստոնեաներու համերաշխ միութեան մէջ։ Բայց միթէ կը մեղանչէ՞ր, երբոր շնորհիւ քրիստոնէական միութեան, աշխարհիս մէջ ալ խաղաղութիւն եւ բարօրութիւն եւ ապահովութիւն կը փափաքէր հայթայթել իր վշտակիր հօտին։ Ահա հայադաւան եկեղեցւոյ ճշգրիտ տեսակէտը, որուն նշանաւոր ներկայացուցիչն է Ներսէս Շնորհալի հայրապետը, որ գովելի նախանձայուզութեամբ նախաձեռնարկ եղաւ աստուածահաճոյ գործի մը, եւ որուն հետեւեցան իր անմիջական եւ հեռաւոր յաջորդները։ Այլ դժբախտաբար ոչ ամէնքը կրցան՝ նժարը հանգիտակշիռ կէտին վրայ պահել իրեն պէս, այլ բուռն տենչէ մղուելով, եւ կամ օտարներուն հրապոյրներէն խաբուելով, հաւանեցան պահանջէն անգին ալ անցնիլ եւ զիջողութիւնը համակերպութեան հետ շփոթել։

« 990. Օտարամուտ Ծէսեր   |   992. Յիշատակն ու Տօնը »
© Gratun.org