Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Ներսէս Դ. Կլայեցի

992. Յիշատակն ու Տօնը

Ներսէս Շնորհալի այն սակաւաթիւ երանելիներէն մէկն է, որոնք այժմ տօնելի են Հայ եկեղեցւոյ մէջ, եւ հինգերորդ դարուն մէջ փակուած տօնացոյցին վրայ աւելցած են։ Հաւատոյ համար նահատակուած մարտիրոսները մէկ կողմ թողլով, որոնք յատուկ դասակարգ մը կը կազմեն, եւ որոնց տօնելի ըլլալը աւելի դիւրըմբռնելի է, մինչեւ հիմա յիշուածներէն Օձնեցին ու Նարեկացին ու Կլայեցին միայն ունինք տօնացոյցի անցած։ Օձնեցիին (§ 576) եւ Նարեկացիին (§ 813) վրայ խօսած ենք իրենց տեղերը, իսկ Կլայեցիին յիշատակին տօնական դարձած լինելուն վրայ գիտցածնիս այն է, թէ ԺԴ. դարուն սկիզբները, այսինքն անոր մահուընէ իբր 130 տարի ետք, Կիլիկիոյ մէջ Ստեփանոս Գոյներիցանցէ գրուած տօնացոյց մը, զոր կրցած ենք տեսնել, Ներսէսի Կլայեցւոյ տինը չունի (ԳՈՅ. ) եւ Թարգմանչաց տօնին այժմ յիշուածներէն (ՏՕՆ. 239) միայն Մեսրոպն ու Եղիշէն կը նշանակէ, իսկ Մովսէս Քերթող, Դաւիթ Անյաղթ, Գրիգոր Նարեկացի եւ Ներսէս Կլայեցի չեն յիշուած, ինչ որ կը ցուցնէ թէ Ներսէսի՝ մահուան թուականէն սուրբերու կարգ անցած լինելու խօսքը հաստատուն հիմ չունի։ Եւս առաւել չի կրնար հաստատուիլ, որ Մանուէլ կայսր հրամայած ըլլայ, Ներսէսի անունը յիշատակել ընդ առաջին սուրբսն տօնախմբութեամբ Յունական եկեղեցւոյն (ԸՆԴ. 166), վասնզի ասանկ սովորութեան կամ աւանդութեան մը գոյութիւնը ուրիշ կողմէ չի հաստատուիր։ Այլ թէ երբ սկսաւ տօնուիլ, պէտք էր գրչագիրներու ժամանակագրական ուսումնասիրութիւն մը ընել, եւ մենք ձեռուըներնուս ներքեւ չունինք առ այս պէտք եղած ատաղձը։ Ճշմարտանման է կարծել, թէ սկիզբէն իբրեւ լոկ տարեդարձի համար կատարուած պաշտօններ, ժամանակ անցնելով տօնի փոխարկուած են։ Նկատողութեան արժանի կը սեպենք դիտել տալ, թէ Վկայասէրին կամ Պահլաւունիին չտրուած պատիւի մը՝ Շնորհալիին տրուած ըլլալը, պէտք է յառաջ եկած ըլլայ գլխաւորապէս եկեղեցական պաշտամանց եւ ծիսակատարութեանց մասին ունեցած արդիւնաւորութենէն, որ զինքն կը մատնանշեն իբր հոգեսէր եւ աղօթասէր, եւ կատարելապէս կրօնաւորական կեանքին նուիրեալ անձ մը։ Իր բարեպաշտական իղձերուն ճշգրիտ պատկերը կը կարդանք Հաւատով խոստովանիմ՝ անզուգական աղօթքին մէջ, որ ճշմարիտ ուղղամիտ հաւատացեալի զգացմանց իսկատիպ նկարագիրն է, եւ շատ խորհրդաւոր գործ մը կատարած են անոնք, որ լեզուներու թարգմանելով բոլոր քրիստոնեայ աշխարհքին ծանօթացուցին այդ սքանչելի աղօթքը։ Մենք չպիտի վարանինք հռչակել Շնորհալին՝ իբր Հայ եկեղեցւոյ անկեղծ ախոյեան եւ հայադաւան դրութեան ճշմարիտ ներկայացուցիչ, որ աւելի ճշդութեամբ գիտցած է ձգել եւ ճշդել մեր ազգային եկեղեցւոյն ուղղութիւնը։ Ներսէս Շնորհալի յունադաւանութեան յանձնառու աղեծ չէ, հռոմէադաւանութիւնը միտքէն իսկ անցուցած չէ, եւ հայադաւանութիւնը բոլորով սրտիւ պաշտպանած է, ինչպէս յառաջ բերուած քաղուածներէն տեսնուեցաւ։ Միակ տարբերութիւնը զոր կրնանք դնել Շնորհալիին պարզաբանած դրութեան՝ եւ իրմէ առաջուաններէն ոմանց ընդունած դրութեան մէջ, Քաղկեդոնիկներու եւ Երկաբնակներու դէմ նզովքէ զգուշանալն է, եւ յունադաւաններուն հանդէպ իբր զիջողութիւն ընդունիլը, թէ երկու բնութիւն դաւանելով նեստորական դրութենէ տարբեր միտք կարենան ունենալ, փոխադարձաբար պահանջելով որ Յոյներն ալ ընդունին, թէ Հայեր մի բնութիւն դաւանելով եւտիքական դրութենէ տարբեր միտք ունեցած են։ Այդ պայմաններու ներքեւ երբեք Շնորհալին յունադաւան քաղկեդոնիկ մը չ՚ըլլար, եւս առաւել հռոմէադաւան երկաբնակ մը չ՚ըլլար, որ Հռոմի հետ որեւէ ամենափոքր մերձաւորութիւն կամ յարաբերութիւն իսկ ունեցած չէ։ Զարմանալի է որ Հռոմէադաւաններ՝ զուտ ու թունդ հայադաւանի մը յիշատակը իրենց սուրբերուն կարգը դասելու յանձնառու եղած ըլլան։ Հռոմի կամ Պետրոսի նկատմամբ քերթողական գովեստներ, կամ հռետորական դարձուածներ, ոչ դաւանւթիւն կը կազմեն, ոչ հռոմէական դրութիւն կ՚արձագանգեն եւ ոչ հռոմէադաւաններու ընթցքը կ՚արդարացնեն, որոնք իրենց հիմնական փաստ մը չունին, եւ ըրածնին պէտք է նկատուի՝ իբրեւ քմահաճ սովորութեան մը արդիւնքը։

« 991. Միութեան Խնդիր   |   993. Յաջորդութեան Խնդիր »
© Gratun.org