Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

994. Տղայի Յաջորդելը

Որչափ ալ Միխայէլ շատ հանգամանօրէն կը պատմէ այդ եղելութիւնը, եւ իրեն մասնակցութիւննալ մէջը կը խառնէ, այսուհանդերձ մենք պիտի չկարենանք կատարեալ ստուգութիւն տալ այդ եղելութեանց, եւ Միխայէլը անհիմն զրոյցներու արձագանգ եղած պիտի ըսենք։ Եթէ եղածները տառական ճշդութեամբ ընդունինք, շատ նշանաւոր եւ աղմկալից պարագայից հանդէպ գտնուած պիտի ըլլայինք. Ապիրատի կաթողիկոս հռչակուիլը եւ օծուիլը, Տղային Հռոմկլայէ մերժուիլը, Մլեհի պատերազմի ելլելը, Նուրէտտին սուլտանին միջմտելը, Ապիրատի գահընկէցութիւնը, գահընկէց կաթողիկոսի կերպարանով մնալ,ս եւ Տղային անմիջական յաջորդ նշանակուիլը, մինչ իրօք անմիջական յաջորդ ալ չեղաւ։ Ազգային պատմագիրներէն ոչ մէկը, բնաւ ակնարկ իսկ չունի այդպիսի եղելութեան վրայ, եւ Լամբրոնացի (ԸՆԴ. 166), Վահրամ (ՎԱՀ. 218) ու Սմբատ (ՍՄԲ. 102), որ հաւասարպէս ժամանակակիցներ են, ինչպէս նաեւ ուրիշներ, Գրիգոր Տղան խաղաղութեամբ եւ առանց երբեք ընդդիմութեան Շնորհալիին յաջորդած գիտեն։ Ապիրատը՝ որ շարունակ գործելու մէջ գտնուեցաւ, եւ որուն վերջէն կաթողիկոսանալը խնդիրներու լ առիթ տուաւ, երբեք կաթողիկոս եղածի, յաջորդութենէ մերժուածի ու նշանակուածի պէս չի ներկայացուիր, եւ անմիջապէս Տղային յաջորդելու իրաւունք ունեցողի կերպարանը չունի։ Այս պատմական եղելութիւնները հիմնովին կը հերքեն Միխյէլի յառաջ բերած պատմութիւնը։ Վարդան կը յիշէ իրաւ թէ Գրիգոր Տղայ առնու զքօղն ձեռնադրութեամբ Նորադնին, եւ թէ Գրիգոր Ապիրատ չոքաւ ի Լամբրոնն (ՎԱՐ. 129), սակայն բնաւ Ապիրատի կաթողիկոսացած եւ յետոյ մերժուած ըլլալուն մասին ակնարկ մը չունի, ինչ որ երբեք լռութեամբ անցնելու պարագայ մը չէր։ Իսկ Նուրէտտինի ձեռնտուութիւնը ամէն առիթի մէջ կարեւոր պայման մըն էր, քանի որ կաթողիկոսը Հռոմկլայի իշխան կը նկատուէր, եւ այդ իշխանութիւնն ալ Հալէպի սուլտաններուն հովանաւորութեան ներքեւ էր։ Մեր տեսութեամբ եղածը առժամեայ տեղակալութեան մը պէտք է վերածել։ Շնորհալիի մահուան ատեն Գրիգոր Տղան բացակայ ըլլալուն, Գրիգոր Ապիրատ կնիքին եւ հայրապետաննոցին տէր դարձած եւ պաշտօնական գործերը ստանձնած պէտք է ըլլայ, առանց կաթողիկոս հռչակուելու կամ օծուելու։ Գուցէ երկու հօրեղբօրորդի Գրիգորներու համար կողմնակցութիւններ ալ տեղի ունեցած ըլլան, բայց Ներսէսի կտակին հետ Մլեհին ալ ազդեցութիւնը որոշիչ դարձած պիտի ըլլան Վասիլեան Շահանեան Գրիգորի նախադասելու, քանի որ ինքն Մլեհ ալ Վասիլի փեսայ եւ Գրիգոր Տղայի քեռայրն էր։ Ասկէ աւելի բան մը չ՚ընդունիր պատմկան պարագաներուն ուսումնասիրութիւնը, եւ Միխայէլ Ասորի յլընդայլոյ զրոյցները իբր եղելութիւն պատմող պիտի նկատուի։

« 993. Յաջորդութեան Խնդիր   |   995. Անունն ու Տարիքը »
© Gratun.org