Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

998. Մլեհէ Ետքը

Հայեր չմասնակցեցան պատերազմին, որ Մանուէլ կայսեր եւ Գլըճասլան սուլտանին միջեւ կը մղուէր ամենայն ուժգնութեամբ եւ անորոշ բախտով։ Լամբրոնի Հեթումը իսկ չի յիշուիր Մանուէլի օգնող գունդերուն մէջ թէպէտ Լամբրոնցիներ սերտ կապուած էին կայսրներուն ծառայութեան։ Արդէն յիշեցինք Մլեհի չարամիտ եւ չարասիրտ ընթացքը, որով ատելի եղած էր իշխաններուն եւ ժողովուրդին (§ 982), բայց տակաւին կը տոկային եւ կը տանէին, զի միանգամայնքաջութեան ձիրքեր եւ աշխարհաշինութեան արդիւնքներ ալ ունէր։ Բայց ամէն բանի ալ չափ մը կայ, եւ վերջապէս Մհել անտանելի դարձաւ իր բռնապետական ընթացքով, եւ իր իշխաններուն մէջ կազմուած համաձայնութեան հետեւանօք սպաննուեցաւ Սիսի մէջ (ՎԱՀ. 211)։ Եթէ Միխայէլի հաւատանք, սպաննողներ պատուով թաղումի իսկ չարժանացուցին Մլեհի մարմինը, եւ արկին շանց (ՄԻԽ. 476), մինչ ազգայիններ կը վկայեն թէ Մեծքար վանքը թաղուեցաւ (ՎԱՀ. 211), Անարգարայի մօտերը, զոր ինքն իսկ պայծառացուցած էր Տարագոսեան վկայից գերեզմաններուն վրայ։ Գուցէ ատելութեան բուռն կիրքերու ներքեւ պահ մը նախատուեցաւ բռնակալ Մլեհի դիակը։ Իշխանապետութեան յաջորդութեան հրաւիրեցաւ դժբախտ Ստեփանէի (§ 948) երէց որդին Ռուբէն։ Թորոսի որդին Ռուբէն սպաննուած էր (§ 913), Մլեհի ալ Ռուբէն որդի մը ունենալը, թէպէտ յիշուած (ՍԻՍ. 45), բայց տակաւին կենդանի եղած ըլլալը յայտնի չէ. ըլլար ալ Մլեհի մը որդին չէին ուզեր Հայ իշխաններ իրենց վրայ իշխանապէտ ունենալ։ Երբոր Ստեփանէ Յոյներէն չարաչար սպաննուեցաւ (§ 948), Պապերոնի իշխան էր Բակուրան, որդի Սմբատ իշխանի, եղբօրորդի Օշին իշխանին Լամբրոնի, եւ թոռնորդի Արցախ գաղող Գանձակեցի Օշինի։ Այդ Բակուրանի քոյրն էր Ռիթա, Ստեփանէի կինը, որ իր երկու մանր զաւակները առնելով Պապերոն եղբօրը մօտ պաւինեցաւ 1157ին, եւ այնտեղ մեծցան կրթուեցան Ռուբէն Բ. ու Լեւոն Բ. , որ նշանաւոր դէմքեր եղան Ռուբինեան ազգատոհմին մէջ։ Այդ տեսութեամբ Բակուրանի անունը պէտք է երախտապարտութեամբ յիշուի պատմութեան մէջ, իբրեւ րկուքին ալ դաստիարակողը, զի առ Բակուրան էին զարգացեալ (ՍԱՄ. 138)։ Ռուբէն թէ՛ իբրեւ Լեւոն Ա. ի թոռներուն երիցագոյնը, եւ թէ իբրեւ լաւ պատրաստուած իշխան մը, համահաճ հաւանութեամբ իշխանապետութեան գահը բարձրացաւ. եւ էր նա բարեմիտ, առատ, տեսլեամբ գեղեցիկ, ի զինուորութեան արի, եւ ի նետելն աջող։ Իր առաջին գործերէն մին եղաւ Մլեհի հաւաքած գանձերը իւրացնելով չպահել, այլ սփռել ի պէտս եւ յանպէտս, որով անուշացէր զսիրտս իշխանաց, եւ անոնց օգնութեամբ զհոյլս թշնամեացն մղէր, եւ նոյնիսկ Անարզաբա եւ Տարսոն քաղաքները կը նուաճէր (ԱՄԲ. 102)։ Չուզեց Մլեհի սպանութիւնն ալ անպատիժ թողուլ, եւ կեղծելով նոր սպաննիչները վարձատրել, սպանութիւնը կատարողները ստիպեց ինքզինքնին յայտնել, եւ Ջան իշխան մը ու Ապլղարիպ ներքինի մը, որ թակարդին իյնալով ինքզինքնին մատնեցին, վիզերնին քար կապել տալով հրամայեց ձել ի խորս ջրոց (ՍՄԲ. 103), հաւանօրէն Սմբատի մէջ, որ է Սիսի գետակը։ Մլեհի սպանութեան եւ Ռուբէնի իշխանապետութեան թուական կը դնենք, Սմբատի ցուցուցած 624ը (ՍՄԲ. 102), որ է 1175 տարին։

« 997. Գրիգորի Պատասխանը   |   999. Լամբրոնացին Եպիսկոպոս »
© Gratun.org