Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

1006. Կաթողիկոսի Նամակը

Գրիգոր կաթողիկոս բնաւ չախորժեցաւ այդ նամակէն, որ իր այնչափ եռանդով մշակած գործը հիմնովին կը ջնջէր, եւ որ արեւմտեան կողմերը հաստատուած Հայերը կը զրկէր ակնկալուած օգնութենէն եւ պաշտպանութենէն։ Հայաստանցիներ կրնային այդ կէտին կարեւորութիւն չտալ, վասնզի Յոյներուն ազդեցութիւնը ոչնչացած էր այն կողմերը, բայց նոյնը չէր Փոքր Ասիոյ մէջ, ուր կայսրութիւնը տակաւին ազդեցիկ դեր կը պահէր, եւ Հայեր կ՚ակնկալէին անկէ օգտուիլ։ Հետեւաբար պէտք եղաւ կրկին գրել Արեւելեաններուն, եւ զիրենք համոզել որ զան եւ ժողովին մասնակցին եւ ինչ որ պէտք է ընել, ժողովով եւ վերջնականապէս որոշեն, առանց երկար թղթակցութիւններով ժամավաճառ ըլլալու։ Կաթողիկոսը իր նամակով (ԸՆԴ. 312-329), նախ սիրոյ մեծութիւնը կը բարձրացնէ, նոյնիսկ թշնամիներն ալ սիրելու, եւ շապիկը յափշտակողին փակեղն ալ վրայ տալու պայմանով։ Սիրոյ առարկաներն ալ յիշելով, կ՚ըսէ, թէ այն միայն իր ազգայիններուն վրայ չի տարածուիր, որովհետեւ թէ ա՛յլ Քրիստոս էր որ յաղագս Հայոց եկն, եւ ա՛յլ՝ որ յաղագս Հոռոմոց, եւ ա՛յլ՝ որ յաղագս Ֆռանկաց (ԸՆԴ. 314), որ կարենայինք ըստ այնմ մեկնել սիրոյ հրամանը։ Հետեւաբար իրաւունք ունենալ կը կարծէ, երբոր Հայ չեղողներու հետ ալ սէր հաստատելու համար դիմում ըրած է։ Այս ալ կ՚ըսէ, ոչ ի մէնջ ըրինք, այլ ի մերոց սրբոց նախնեաց սկսած գտանք, ինչ որ եթէ Ձորոգետացիք չէին իգտեր, պէտք էր իմացած ըլլային Վարդան Հաղբատացի վարդապետէն, որ Կիլիկիա եղած էր Շնորհալիին ձեռնարկած ջանքերուն ատեն (ԸՆԴ. 314), ինչպէս իրենք ալ համաձայնութիւն յայտնած էին պատուիրակ Ստեփանոս եպիսկոպոսին (ԸՆԴ. 323)։ Իբրու համոզողական փաստ վրայ կը բերէ, թէ առաջ շատ Յոյներուն պայմանները, այսինքն են.

  • Երկու բնութիւն եւ երկու կամք եւ երկու ներգործութիւն բանաձեւերը գործել։
  • Քաղկեդոնի Ժողովը Եւ Անոր Տոմարը Ընդունիլ։
  • Պատերազմի Խմորուն Հաց Ու Ջրախառն Բաժակ Գործածել։
  • Միւռոնը Ձիթենիի Ձէթով Պատրաստել։
  • Սուրբ Աստուածածէն Խաչեցարը Վերցնել։
  • Առաջաւորի Պահքը Ջնջել։
  • Ծնունդը Դեկտեմբեր 25Ին Տօնել։
  • Կաթողիկոսին Հաստատութիւնը Կայսրէն Ընդունիլ (Ընդ. 314 )։
  • Տղային նամակին մէջ յիշուած այս պայմանները քիչ մը կը տարբերին Մանուէլի առաջարկած ինը գլուխներէն (§ 943)։ Նախ ինը ութի վերածուած է, եւ կը պակսին 7-րդ եւ 8-րդ գլուխները, ժողովուրդը եկեղեցիի մէջ պահելու, եւ վերջին ժողովները ընդունելու կէտերը, այլ աւելցուած է 6-րդ գլուխը, որ է Առաջաւորի պահքը ջնջել։ Չենք կարծեր թէ առաջին ինը գլուխները յետոյ փոփփոխուած ըլլան, վասնզի այսպիսի յիշատակութիւն բնաւ չկայ, այլ Գրիգոր Տղայ լոկ յիշողութեան վրայ հիմնուելով, ինչ-ինչ տարբերութեանց մէջ ինկած է, ինչպէս որ առաջարկներուն կարգն ալ տեղփոխած է։ Այդ գլուխները կաթողիկոսը կը յայտնէ թէ այսմ ամենայնի հակռակ եւ դիմամարտ ես էին յառաջն, եւ կը պարծենայ թէ իմս գրով եւ բանիւ հազիւ ուրեմն ածի յայդ, այսինքն թէ ասկէ առաջ ունեցած կարծիքնին զրպարտութիւն ճանչցան, թէ մեր եկեղեցւոյ յերգս եւ յօրհնութիւնս որ է շարականքդ, ուղղափառ դաւանութիւն պարունակուիլը խոստովանեցան, եւ թէ զամենայն խնդիրս լուծին, այսինքն է մէկ կողմ դրին, նոյնպէս եւ զհյցուածս իւրեանց, այսինքն առաջին պայմանները ետ առին (ԸՆԴ. 315)։ Այս կերպով կաթողիկոսը ըսել կ՚ուզէ, որ եթէ խնդիրներուն մեծ մասին վրայ անոնք զիջողութիւն ըրին, պէտք է որ մէկ կէտի վրայ ալ մենք զնջողութիւն ընենք։

    « 1005. Արեւելեաց Նամակը   |   1007. Դաւանական Կէտը »
    © Gratun.org