Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

1007. Դաւանական Կէտը

Բայց այդ միակ կէտին դէմ էր գլխաւորապէս Արեւելեայց ընդդիմութիւնը, խնդելով թէ երկու բնութիւն ըսել նեստորական դաւանութին ընդունիլ է։ Անոր համար կաթողիկոսը երկարօրէն կը զբաղի այդ տեսութիւնը հերքել։ Նախապէս դիտել կու տայ, թէ Նեստորը Հայաստանի մէջ չապրեցաւ ու չվրդապետեց, ոչ ի Սանահին խօսեցաւ, ոչ ի Հաղբատ հրատատարակեցաւ, եւ ոչ յԱնի առաջնորդ կարգեցաւ, այլ Յոյներուն մարդն է, թող իրենք քննեն ու դատեն, եւ մենք ալ Եւտիքէսի, Դէոսկորոսի եւ Տիմոթէոսի անունով չխօսինք, որ մերը չեն, այլ պինդ բռնենք մերինները, որք են սուրբ Գրիգորիոս եւ զարմն իւր սուրբ, եւ Ներսէս եւ Սահակ (ԸՆԴ. 315)։ Այստեղ Գրիգոր Տղան անմտադրութեամբ կը խառնէ Եւտիքէսի անունն լա, որ կանուխէն նզովուած էր Հայոց եկեղեցիէն։ Յետոյ Աթանաս Աղեքսանդրացիի, Գրիգոր Նիւսացիի, Գրիգոր Աստուածաբանի, Բարսեղ Կեսարացիի, Յովհան Ոսկեբերանի, Կիւրեղ Երուսաղէմացիի եւ Կիւրեղ Աղեքսնդրացիի վկայութիւններով, եւ Պերֆեռիոս իմաստասէրի խօսքերով, երկարօրէն բացատրութիւններու կը մտնէ բնութիււն բառին փիլիսոփայական իմաստին՝ եւ Քրիստոսի պատշաճեցնելու մասին, որպէս զի ցուցնէ թէ հնար է երկու բնութիւն բացտրութւնը ներել, առանց երկու Քրիստոստոսներ զատելու նեստորական գրութեամբ։ Կաթողիկոսին այդ ամէն ճիգը նպատակ ունի միայն՝ Յոյները շահիլ ներելի չեզոքութեամբ մը, եւ մոլարս եւ տգէտս չկոչել ազգ մը՝ որուն մէջ ճոխանայ գիտութիւն եւ պայծառնայ եկեղացի, ապա թէ ոչ ինքն ալ կ՚ուզէ ազգային աւանդութիւնը պաշտպանել, եւ համարձակ կը գոչէ. Հայ եմ ճշմարիտ եւ աներկբայ սրտիւ, միայն թէ չի կարծեր որ Հայ եկեղեցին վտանգուի այդ զիջողութիւնն ընելով։ Բոլոր տարաձայնութեան կէտը Մարդեղութեան խորհուրդին մէջ՝ միաւորութեան կերպն էր, թէ անձի վրայ միայն, թէ ոչ անձի եւ բնութեան վրայ միանգամայն կատարուեցաւ միաւորութիւնը։ Որովհետեւ Արեւելեայք ըսեր էին, Եթէ յաղագս անշփոթ միաւորութեանն այլ ինչ իցէ բան, Աստուծոյ է գիտելի, կաթողիկսը կը պատասխանէ, հաւատամ եւ ես, եւ ասով կ՚ուզէ խնդիրը կարճել (ԸՆԴ. 320)։ Զիջողութիւնը պաշտպանելու համար կը յիշէ Լուսաւորչին Կեսարիա եւ Հռոմ, Արիստակէսին Նիկիոյ ժողովին, եւ Ներսէսին Կոստանդնուպոլսոյ ժողովին երթալը, եւ Սահակին Եփեսոսի ժողովին, համաձայնիլը։ Սակայն դժբախտաբար անստոյգ պարագաներ ալ կը խառնէ պատմականներուն։ Քաղկեդոնի ժողովին մասին ալ չ՚ուզեր Դէոսկորոսի եւ Կուզ Տիմոթէոսի եւ Գայլ Պետրոսի հետեւիլ, որոնք ոչ Անեցի էին եւ ոչ Ձորոգետացի, ոչ Վաղաշապատեցի եւ ոչ Դըւնեցի, եւ ոչ Հայադաւանք լեզուաւ եւ ազգաւ (ԸՆԴ. 322) որ անոնց հետեւելու պարտաւոր ըլլայինք։ Միաբանութեան աշխատողներուն մէջ կը յիշէ Յովհան Օձնեցին, Գրիգոր Վկայասէրը, Բարսէղ Անեցին, եւ իր հօրեղբայրները Գրիգորն ու Ներսէսը, սակայն այստեղ ալ պէտք էր գիտենար, որ ասոնցմէ եւ ոչ մէկը յանձնառու եղած էր ընել այն զիջողութիւնը, որուն ինքն յանձնառու կ՚ըլլար։ Ուրիշ շատ բացատրութիւններ ալ տալէ ետքը յդ մասին, վերջաբանին մէջ ետ կ՚առնէ բացարձակ զիջողութեան պահանջը, եւ կ՚առաջարկէ միայն խնդիրը քննութեան ենթարկել, քանի որ Յոյներ միանգամայն եւ երկիցս այդ առաջակը կ՚ընեն։ Խոյս տալը քաջութիւն չէ, կ՚ըսէ, պարտ է արիաբար ընդդէմ կալ նոցա, կամ հաւանիլ կամ հաւանեցուցանել, եթէ երկու բնութիւն ասեն չարաչար, ըմբերանեսցուք եւ յանդիմանեսցուք, եւ եթէ դարձցին՝ ընկալցուք եւ շահեսցուք (ԸՆԴ. 328)։ Այդ նպատակին համար արտաքին պատճառ մըն ալ կը յիշէ, թէ գոն յոլովք ընդ իշխանութեամբ նոցա ի մերային ազգէ քրիստոնեայք, որոնք նեղութիւն կը կրեն այս անհամաձայնութեան երեսէն, որ թէեւ փոքր ինչ թեթեւացաւ այժմ Մանուէլի մշակած միութեան առաջարկով, բավց կատարեալն ոչ է բարձրեալ, եւ լաւ գործ մը ըրած կ՚ըլլանք, եթէ նոցա օգնեմք (ԸՆԴ. 329)։ Այսպէս կը փակէ Գրիգոր Տղայ ի վիճաբանական, բայց աւելի յորդորական պատասխանը։ Ժամանակագրական պահանջից համեմատ յարմար է 1178ին դնել այդ նամակին գրութիւնը, որ թուական չի կրեր։

« 1006. Կաթողիկոսի Նամակը   |   1008. Հռոմկլայի Ժողովը »
© Gratun.org